Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec władzy?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 21.01.2025 o 16:24

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 21.01.2025 o 15:01

Władza od wieków stanowiła centralny punkt zainteresowania ludzi, a postawy wobec niej były różnorodne i złożone. Literatura, będąca zwierciadłem ludzkich emocji i myśli, ukazuje, jak różne postawy można przyjąć wobec władzy. W niniejszej rozprawce przyjrzę się, w jaki sposób ludzie reagują na władzę, od uległości i podporządkowania, poprzez opór i bunt, aż po wykorzystanie władzy dla realizacji własnych celów, korzystając z przykładów z literatury.

Pierwsza z możliwych postaw to uległość i podporządkowanie się władzy, co często wynika z lęku przed jej siłą lub z przekonania o jej nieomylności. Przykładem takiej postawy jest postać Winicjusza z powieści "Quo Vadis" Henryka Sienkiewicza. Winicjusz, będąc początkowo lojalnym obywatelem Rzymu, jest reprezentantem społeczeństwa, które podporządkowuje się władzy cesarza Nerona. Uważa on początkowo, że to, co jest dobre dla cesarza, musi być też dobre dla wszystkich obywateli. Egzystuje w przekonaniu, że władza Nerona jest niezachwiana i nienaruszalna. Z biegiem czasu, poprzez kontakt z chrześcijanami i zetknięcie się z ich postawą moralną, Winicjusz zaczyna kwestionować wcześniejsze przekonania, co pokazuje, jak wzorce i wartości mogą wpłynąć na zmianę postawy wobec władzy.

Inny przykład to "Rok 1984" George'a Orwella, gdzie Winston Smith początkowo także przejawia postawę uległości wobec totalitarnego reżimu Partii. Jego lęk przed wszechogarniającą kontrolą i inwigilacją systemu sprawia, że początkowo stara się nie wyróżniać i podporządkowuje się wszechwładnej Partii. To, jak złamany jest przez system, dokumentuje, jak strach i przymus mogą skutecznie wpłynąć na podporządkowanie się jednostek władzy.

Drugą postawą, którą przyjmują bohaterowie literaccy wobec władzy, jest bunt i opór. W tym kontekście wyróżnia się Antygona z tragedii Sofoklesa. Antygona nie zgadza się z decyzją Kreona, który, będąc królem Teb, zakazuje pochowania jej brata Polinika. Antygona kieruje się swoimi przekonaniami moralnymi, które stawia wyżej niż prawa ustanowione przez władzę królewską. Jej nieposłuszeństwo i odwaga w imię sprawiedliwości ilustrują, jak jednostka, mimo ogromnych przeszkód i pokus związanych z władzą, może wyrazić sprzeciw.

Podobnie, w utworze Alberta Camusa "Dżuma", mamy przykład doktora Bernarda Rieux, który sprzeciwia się absurdowi i bezradności władzy w obliczu epidemii. Pomimo że władze starają się ukryć skalę zagrożenia, Rieux świadomy swojej odpowiedzialności, działa bez względu na ich brak zdecydowania, kierując się dobrocią i współczuciem dla cierpiących. Jego postawa symbolizuje moralny opór oraz przywiązanie do wartości humanistycznych, które nie mogą być zniszczone nawet przez nieudolność czy bierność władzy.

Kolejnym przykładem jest wykorzystywanie władzy do realizacji własnych celów, co często prowadzi do deformacji moralności i etyki. Taką postawę przedstawia Makbet z tragedii Williama Szekspira. Zafascynowany wizją władzy i przepowiednią trzech wiedźm, postanawia za wszelką cenę zdobyć tron. Jego dążenie do władzy jest motywowane ambicją, która zastępuje racjonalne myślenie i moralne skrupuły. W przypadku Makbeta, początkowo uczciwego rycerza, władza staje się siłą destrukcyjną, prowadzącą do jego upadku i moralnego rozkładu.

Podobny temat podejmuje Joseph Conrad w "Jądrze ciemności", gdzie Kurtz, będący początkowo cywilizowanym człowiekiem, stopniowo ulega pokusie absolutnej władzy w afrykańskiej dżungli. Jego działania pokazują, jak władza, początkowo widziana jako narzędzie cywilizacyjne, może zdemoralizować i zdegenerować człowieka, prowadząc do utraty podstawowych norm etycznych.

Literatura dostarcza licznych przykładów, jak różnorodne postawy można przyjąć wobec władzy. Uległość i podporządkowanie, bunt i opór, a także ambicja i wykorzystanie władzy dla własnych celów – wszystkie te postawy składają się na złożony obraz ludzkiego podejścia do władzy. Każdy z tych przypadków pokazuje, jak skomplikowane mogą być relacje jednostki z autorytetem i jak wielkie znaczenie mają kontekst oraz osobiste wartości w kształtowaniu tych postaw. Dzięki literaturze jesteśmy w stanie głębiej zrozumieć dynamikę władzy oraz jej wpływ na jednostki i społeczeństwa.