Od bierności do buntu: Postawy człowieka wobec rzeczywistości, w której żyje

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.02.2025 o 15:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 14.02.2025 o 23:55

Literatura dostarcza nam wielu przykładów postaw człowieka wobec rzeczywistości, w której żyje. Te postawy mogą obejmować zarówno bierność, jak i bunt. W niniejszej rozprawce przyjrzymy się tym dwóm skrajnym reakcjom poprzez analizę wybranych postaci literackich. Bierność i bunt wobec zastanej rzeczywistości odzwierciedlają dylematy egzystencjalne, z jakimi mierzą się bohaterowie literatury. Każda z tych postaw wynika z odmiennych czynników i prowadzi do różnych konsekwencji.

Na początku warto przyjrzeć się bohaterom, którzy reprezentują postawę bierności. Jednym z najbardziej znaczących przykładów takiego zachowania jest Józef K. z "Procesu" Franza Kafki. Bohater wydaje się zagubiony w absurdalnej rzeczywistości, w której zostaje niespodziewanie aresztowany. Nie zna przyczyn swojego zatrzymania ani zasad, które nim rządzą. Pomimo tego, Józef K. zasadniczo poddaje się tokowi wydarzeń, nie próbując energicznie przeciwstawiać się mechanizmom systemu. Jego bierność prowadzi do tragicznych konsekwencji – zamiast walczyć o swoje prawa, pozwala odsuniętym od rzeczywistości siłom decydować o swoim losie. Jego brak działania jest odzwierciedleniem wewnętrznej niemocy i zagubienia w skomplikowanym świecie biurokracji. Kafka przedstawia tu człowieka, który, pogrążony w chaosie i bezsensowności otaczającego go świata, nie potrafi znaleźć sensownej drogi działania.

Z kolei inny znany bohater literacki, Hamlet z dramatu Williama Szekspira, przejawia bierność w swoim wewnętrznym rozdarciu między pragnieniem zemsty a moralnymi wątpliwościami. Hamlet długo pozostaje w stanie apatii, kontemplując konsekwencje działań, które mógłby podjąć. Jego bierność ma swoje korzenie w głębokim poczuciu bezradności wobec skomplikowanej sytuacji rodziny królewskiej. Chociaż Hamlet ma świadomość zdrady i zbrodni popełnionych przeciwko jego ojcu, jego niezdolność do podjęcia działania wynika z filozoficznych rozważań nad naturą dobra i zła. Jego bierność staje się samospełniającą się przepowiednią, która prowadzi do tragicznego finału całego dramatu.

Przeciwieństwem bierności jest bunt, który również jest wyraźnie obecny w literaturze. Jednym z klasycznych przykładów tego podejścia jest postać Raskolnikowa z "Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego. Raskolnikow buntuje się przeciwko społecznemu porządkowi i nierównościom społecznym, które według niego usprawiedliwiają jego działanie – morderstwo lichwiarki. Jego bunt jest wynikiem wewnętrznej walki z poczuciem moralności oraz ambicją, by udowodnić swoją teorię o "nadczłowieku". Raskolnikow, w przeciwieństwie do biernych bohaterów, wybiera aktywne działanie. Niemniej jednak, jego bunt prowadzi do wewnętrznego rozdarcia i ostatecznie do poczucia winy i żalu. Paradoksalnie, to właśnie poprzez bunt Raskolnikow odkrywa potrzebę pokuty i odnajduje na nowo swoje człowieczeństwo.

Innym przykładem buntu w literaturze jest postać Winstona Smitha z "Roku 1984" George'a Orwella. Winston buntuje się przeciwko totalitarnemu reżimowi Partii, próbuje zachować swoją indywidualność i pamięć o przeszłości w świecie, który dąży do całkowitej kontroli i uniformizacji. Jego bunt, choć z pozoru skazany na niepowodzenie, jest wyrazem desperackiej potrzeby zachowania ludzkiej godności i wolności. Winston podejmuje działania, które zostają w końcu zgniecione przez potęgę systemu, jednak jego duchowy opór ukazuje niegasnącą w człowieku chęć do walki o to, co uważa za słuszne.

Podsumowując, literatura dostarcza wielowymiarowych portretów ludzkiej postawy wobec rzeczywistości, w której żyją bohaterowie. Zarówno bierność, jak i bunt są zrozumiałymi reakcjami na świat pełen zawiłości i niesprawiedliwości. Wybór między nimi zależy od wielu czynników, takich jak charakter, wewnętrzne przekonania czy otaczające warunki. Bierność często prowadzi do tragicznych konsekwencji, podczas gdy bunt, chociaż wyrazisty i pełen pasji, nie zawsze przynosi oczekiwane efekty i często wiąże się z cierpieniem. Przykłady literackie pokazują, że niezależnie od wybranej postawy, człowiek zawsze poszukuje sensu i stara się znaleźć swoje miejsce w świecie.