Miasto: Przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Analiza na podstawie „Zbrodni i kary” oraz wybranego tekstu literackiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.02.2025 o 11:24

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 22.02.2025 o 18:55

Miasto, jako przestrzeń, od wieków fascynuje pisarzy i filozofów, będąc miejscem zarówno dynamicznego rozwoju, jak i chaosu oraz degradacji. W literaturze miasto bywa ukazywane jako przestrzeń przyjazna, dająca liczne szanse i możliwości, ale także jako miejsce wrogie człowiekowi, w którym czyhają niebezpieczeństwa i trudności. Na podstawie powieści "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego oraz "Lalki" Bolesława Prusa, postaram się ukazać, w jaki sposób miasto kształtuje życie i losy bohaterów, stanowiąc zarówno tło, jak i jeden z głównych elementów fabularnych.

Powieść "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego rozgrywa się w Petersburgu, który staje się niejako odzwierciedleniem stanu umysłu głównego bohatera, Rodiona Raskolnikowa. Miasto to, ze swoimi zatłoczonymi uliczkami, ponurymi zaułkami i ciasnymi mieszkaniami, jest miejscem, które zdaje się dusić jego mieszkańców. Szczególnie widoczne jest to w sytuacji Raskolnikowa, który żyje w skrajnej nędzy, we wręcz koszmarnych warunkach. Petersburg nie jest dla niego przestrzenią przyjazną, lecz miejscem, które potęguje jego wewnętrzny niepokój i prowadzi do spiralizacji jego nihilistycznych poglądów.

Z drugiej strony, miasto w "Zbrodni i karze" pełne jest kontrastów. Bogactwo współistnieje tu z ubóstwem, przepych z rozpadem. Postać Soni, ulicznej dziewczyny z dobrym sercem, pokazuje, że nawet w najbardziej nieprzyjaznym otoczeniu można zachować człowieczeństwo. Niemniej jednak, to właśnie surowa rzeczywistość petersburskiego życia popycha Raskolnikowa do ostatecznego czynu – morderstwa, które staje się dla niego próbą udowodnienia swoich filozoficznych teorii.

Podobnie, w "Lalce" Bolesława Prusa, Warszawa jest miejscem pełnym paradoksów. Stanowi tło dla rozgrywek miłosnych, biznesowych i politycznych głównego bohatera, Stanisława Wokulskiego. Miasto to, choć obdarzone pewnym urokiem i romantyzmem, jest równocześnie pełne ksenofobii, podziałów klasowych i hipokryzji. Wokulski, ambitny przedsiębiorca, widzi w Warszawie przestrzeń możliwości, lecz jego marzenia zostają zderzone z twardą, nieprzyjazną rzeczywistością. Próbując realizować swoje cele, napotyka na liczne przeszkody, które często wynikają z ukrytych mechanizmów rządzących miastem.

Warszawa w "Lalce" ukazuje też wyraźne różnice społeczne. Podczas gdy wyższe sfery bawią się w luksusowych salonach, wielu mieszkańców miasta zmaga się z codziennymi trudami życia. Wokulski, choć sam osiąga finansowy sukces, doświadczając rozczarowań związanych z nieosiągalną miłością i obojętnością elit, coraz bardziej uświadamia sobie jałowość swoich ambicji. Miasto, które miało być miejscem realizacji jego marzeń, staje się dla niego pułapką, z której nie potrafi się uwolnić.

Analizując obie powieści, można zauważyć, że miasta ukazane przez Dostojewskiego i Prusa są przestrzeniami pełnymi wyzwań, ale i możliwości. Petersburg i Warszawa nie są miejscami jednoznacznie przyjaznymi dla ich mieszkańców, ale niekoniecznie też całkowicie wrogimi. Stanowią raczej lustro odbijające ludzkie namiętności, ambicje i słabości. Bohaterowie obu utworów poddawani są próbom, które wynikają z życia w mieście, ale też sami kształtują swoją rzeczywistość przez podejmowane decyzje.

Zarówno Raskolnikow, jak i Wokulski to postaci zmagające się z urbanistyczną rzeczywistością na swój sposób. Dla jednego miasto jest miejscem moralnego upadku i degradacji, dla drugiego areną zmagań z niesprawiedliwością społeczną i osobistymi ambicjami. W obu przypadkach, miasto wydaje się testować granice ich wytrzymałości psychicznej i prawości.

Przykłady literackie pokazują więc, że miasto jako przestrzeń może być przyjazne lub wrogie w zależności od kontekstu i sposobu, w jaki bohaterowie potrafią się w nim odnaleźć. Petersburg i Warszawa są miejscami, w których odbijają się wszystkie skomplikowane aspekty życia społecznego i jednostkowego. To przestrzenie, które zmuszają do refleksji nad ludzką naturą, jednocześnie ukazując zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki życia w miejskim środowisku.