Ocena utworu „Szkice węglem” Sienkiewicza: Konwencje i tendencje literackie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.09.2025 o 20:23

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 14.09.2025 o 20:16

Henryk Sienkiewicz, jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy, zasłynął przede wszystkim dzięki swojej umiejętności łączenia literackiego piękna z głęboką refleksją społeczną i polityczną. "Szkice węglem", jedno z jego mniej znanych dzieł, stanowi świetny przykład tego, jak pisarz potrafił ukazać problematykę społeczną i polityczną swojego czasu, wykorzystując literackie konwencje i formy. W niniejszej rozprawce poddam analizie ukazane w utworze konwencje i tendencje literackie, starając się udowodnić jak Sienkiewicz kreślił obraz polskiego społeczeństwa drugiej połowy XIX wieku.

"Szkice węglem" to zbiór opowiadań, które ukazują różnorodne aspekty życia społecznego i politycznego w Polsce pod zaborami. Sienkiewicz, używając konwencji realistycznej, stara się wnikliwie przedstawić realia wsi polskiej. Konwencja ta polega na wiernym oddaniu rzeczywistości, co pisarz osiąga poprzez przedstawienie szczegółowych opisów miejsc, postaci i wydarzeń. Nawet tytułowe szkice węglem sugerują surowość i prostotę, które charakteryzują te obrazy rzeczywistości. Realizm Sienkiewicza jest jednak nasycony subiektywnością, autentycznym zaangażowaniem autora i współczuciem dla przedstawianych bohaterów.

Jednym z głównych tematów poruszanych przez Sienkiewicza w "Szkicach węglem" jest problem analfabetyzmu i jego niszczące skutki dla społeczności wiejskich. Autor przedstawia obraz wiejskiej bezradności wobec urzędniczej machiny, nierzadko napotykając na obojętność i niekompetencję urzędników, których decyzje mają druzgocący wpływ na życie mieszkańców wsi. Historie te nie tylko ukazują bezradność chłopów, ale również stanowią gorzką krytykę struktury administracyjnej zaborczego państwa. Tendencja do krytyki biurokratyzmu i niesprawiedliwości społecznej to wyraz zaangażowania Sienkiewicza w problemy swojego czasu i miejsca.

Inną istotną konwencją literacką, którą Sienkiewicz wykorzystuje w „Szkicach węglem”, jest romantyczny pesymizm. Pomimo że autor operuje głównie realistyczną narracją, często widoczny jest duch romantyzmu, zwłaszcza w sposobie, w jaki kreśli losy swoich bohaterów. Postacie Sienkiewicza, uwikłane w codzienne problemy, zmagające się z niesprawiedliwością i losem, przypominają bohaterów romantycznych, którzy również musieli stawiać czoła niesprzyjającym okolicznościom. Jest to szczególnie widoczne w kontekście walki o przeżycie w trudnych warunkach, gdzie walka ta przybiera formę heroizmu codziennego.

Pisarz nie ogranicza się jednak tylko do krytykowania zastanej rzeczywistości, ale również proponuje pewne rozwiązania. W swoich opowiadaniach przedstawia znaczenie edukacji i świadomości narodowej. Sienkiewicz pisze w czasie, kiedy Polska nie istniała na mapie, a duch narodowy był jednym z niewielu elementów jednoczących społeczeństwo polskie pod zaborami. Edukacja, według autora, jest kluczem do odbudowy narodowej i społecznej jedności. Zwracając uwagę na konieczność uświadamiania ludności wiejskiej, Sienkiewicz promuje postawę aktywną wobec losu, w duchu pozytywizmu, który wówczas zyskiwał na popularności.

Tendencje literackie widoczne w „Szkicach węglem” obejmują również elementy humorystyczne i satyryczne, służące jako narzędzie krytyki społecznej. Sienkiewicz, często z ironią opisuje poczynania urzędników oraz sytuacje, w których znajdują się prostych ludzie z powodu biurokratycznego absurdu. Taki zabieg literacki nie tylko łagodzi ciężar poruszanych tematów, ale też angażuje czytelnika, skłaniając go do refleksji nad absurdalnością pewnych mechanizmów społecznych.

Podsumowując, "Szkice węglem" Henryka Sienkiewicza to dzieło, które dzięki wykorzystaniu realistycznych konwencji i literackich tendencji wnikliwie analizuje i krytykuje rzeczywistość społeczną XIX-wiecznej Polski. Autor ukazuje problemy analfabetyzmu, niesprawiedliwości społecznej i nadużyć urzędników, jednocześnie proponując edukację i świadomość narodową jako receptę na poprawę sytuacji. Dzięki zastosowaniu różnych środków stylistycznych, Sienkiewicz tworzy wielowymiarowy obraz życia w zaborowej Polsce, angażując czytelnika emocjonalnie i intelektualnie, a także inspirując go do refleksji nad losem narodu i jednostki.