Czy ambicja ułatwia osiągnięcie celu? Analiza na przykładzie "Lalki" Bolesława Prusa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.09.2025 o 19:37

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 28.09.2025 o 20:39

Ambicja to pojęcie niezwykle istotne w życiu każdego człowieka. Oznacza wewnętrzne pragnienie osiągnięcia sukcesu, realizacji zamierzeń i spełnienia marzeń. Ambicja często postrzegana jest pozytywnie, ponieważ stymuluje jednostkę do działania i pokonywania trudności. Niemniej jednak, niesie też za sobą pewne ryzyko, które może prowadzić do niezdrowej rywalizacji, frustracji czy eksploatacji własnych sił ponad miarę. Celem tej rozprawki będzie próba odpowiedzi na pytanie, czy ambicja ułatwia człowiekowi osiągnięcie zamierzonego celu. Argumentację oprę na przykładach z literatury, takich jak "Lalka" Bolesława Prusa oraz z innych tekstów kultury, jak chociażby na postaci Makbeta z dramatu Szekspira.

"Lalka" Bolesława Prusa to arcydzieło literatury polskiej, które przedstawia życie Stanisława Wokulskiego, człowieka pełnego ambicji i determinacji. Już na początku utworu Prus rysuje postać Wokulskiego jako kogoś, kto od najwcześniejszych lat miał określone cele i dążył do ich realizacji mimo wielu trudności. Urodzony w ubogiej rodzinie, Wokulski od początku musiał walczyć o swoje miejsce w świecie. Charakteryzowała go niewiarygodna wytrwałość — najpierw zdobywał wykształcenie samodzielnie, a później jako młody, ambitny człowiek, zdecydował wyjechać do Irlandii i Anglii, gdzie zdobył nowe umiejętności i nabrał doświadczenia.

Ambicja Wokulskiego była źródłem jego sukcesu w dziedzinie handlu, gdzie dzięki swej determinacji i umiejętnościom zbudował imponujące zasoby finansowe. Warto jednak zauważyć, że Wokulski nie był człowiekiem, którego ambicja ograniczała się tylko do sfery materialnej. Miał on również marzenia o miłości i przywiązaniu, szczególnie do Izabeli Łęckiej, co jednak okazało się tragiczne w swych skutkach. Mimo wszystkich osiągnięć, jego ambicja była jednocześnie jego zgubą. Wokulski poświęcał wszystko, aby zdobyć serce Izabeli, ale jej powierzchowność i brak zainteresowania przerodziły się w jego największe rozczarowanie. Ostatecznie, mimo że ambicja pomogła mu w wielu aspektach życia, to w sferze osobistej doprowadziła do jego upadku, co pokazuje, że może ona być zarówno drogowskazem, jak i destruktorem.

Podobne wnioski można wyciągnąć, analizując postać Makbeta w dramacie „Makbet” Williama Szekspira. Makbet jest wybitnym przykładem tego, jak ambicja może przybrać formę niszczycielskiej siły, nawet jeśli początkowo prowadzi do zamierzonego celu. Bohater, będący szlachetnym rycerzem i wiernym poddanym króla Dunkana, ulega pokusie władzy, gdy wiedźmy przepowiadają mu tron. Osiąga to, czego pragnie, poprzez brutalne morderstwo i oszustwo. Jego żona, Lady Makbet, również napędzana ambicją, staje się katalizatorem katastrofalnych wydarzeń, które prowadzą do spirali przemocy i zdrady.

Ambicja Makbeta początkowo ułatwia mu zdobycie korony, ale sukces szybko przeradza się w paranoję i nieustanny strach przed utratą władzy. Czyniąc kolejne zbrodnie, Makbet staje się coraz bardziej odizolowany, tracąc cennych przyjaciół, lojalność poddanych i w końcu — zdrowy rozsądek. Koniec końców, jego ambicja staje się jego przekleństwem, prowadząc go do tragicznego upadku.

Również literatura współczesna dostarcza nam przykładów ambicji prowadzącej do osiągnięć, ale nie bez kosztów. W noweli „Wielki Gatsby” Francisa Scotta Fitzgeralda, sam Jay Gatsby jest przykładem człowieka ambitnego, który zdołał przejść od ubogiej młodości do statusu bogatego i wpływowego człowieka. Wszystko to uczynił z powodu swojej wielkiej miłości do Daisy Buchanan, dla której pragnął osiągnąć wszystko to, co nieosiągalne. Jego ambicja i determinacja doprowadziły go do sukcesu finansowego, lecz nie były w stanie przynieść mu szczęścia osobistego.

Podobnie jak u Wokulskiego, ambicja Gatsby'ego przekształca się w obsesję, która w końcu prowadzi do jego zguby. Jego nieskazitelna reputacja, jak się okazuje, była tylko fasadą, za którą kryły się nielegalne interesy. Ostatecznie, mimo że Gatsby osiągnął to, o czym wielu jedynie marzy, jego życie zakończyło się tragicznie, gdyż pogoń za dawną miłością okazała się być iluzją.

Porównując te trzy przykłady literackie, można zauważyć, że ambicja jest nieodłącznym elementem życia postaci, które często prowadzi je do realizacji zamierzonych celów. Jednakże działa ona jak miecz obosieczny. Dążenie do sukcesu nieodmiennie wiąże się z ryzykiem przekroczenia zdrowych granic, co może w ostatecznym rozrachunku prowadzić do upadku. Ambicja, mimo że nierzadko jest kluczem do osiągnięcia celu, może stać się również przyczyną destrukcji, gdy chęć realizacji marzeń przybiera niezdrową formę.