Czy można powiedzieć o człowieku, że jest definitywnie dobry lub zły? Rozważania na podstawie "Lalki" Bolesława Prusa i innych lektur
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.12.2025 o 18:37
Rodzaj zadania: Rozprawka
Dodane: 14.12.2025 o 17:14
Streszczenie:
Nie da się jednoznacznie określić natury człowieka jako dobrej lub złej—literatura pokazuje, że jest ona złożona i zmienna.
Pytanie o możliwość ustalenia jednoznacznej natury człowieka jako definitywnie dobrej lub złej jest ujęciem uniwersalnym. Burzliwe i złożone relacje między dobrem a złem są nierozerwalnie związane z naszą tożsamością i stanowią nabrzmiałą problematykę literacką. By udzielić wyczerpującej odpowiedzi na to pytanie, warto przyjrzeć się kilku istotnym dziełom literatury światowej. „Lalka” Bolesława Prusa, „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego oraz „Potop” Henryka Sienkiewicza to utwory, które oferują fascynujące wglądy w naturę ludzką i pomagają zrozumieć, czy człowieka można przypisać do kategorii absolutnego dobra lub zła.
Na wstępie należy zauważyć, że każda z omawianych powieści przedstawia postacie w kontekście społecznych, moralnych i psychologicznych uwarunkowań, które wpływają na ich wybory i działania. Ludzkie życie, jak pokazują autorzy, jest złożoną mozaiką decyzji, wątpliwości i sprzeczności, co sprawia, że tak trudnym jest jednoznaczne określenie człowieka jako dobrego lub złego.
Rozwinięcie
"Lalka" Bolesława Prusa
Jednym z przykładów postaci z literatury, która nie jest jednoznacznie dobra ani zła, jest Stanisław Wokulski z „Lalki” Bolesława Prusa. Stanisław Wokulski, główny bohater tej powieści, jest postacią wielowymiarową. Z jednej strony jest ambitnym przedsiębiorcą, który stara się połączyć romantyczne marzenia o miłości do Izabeli Łęckiej z pragmatycznym dążeniem do sukcesu zawodowego. Przepełniony emocjami i pasją, Wokulski angażuje się w działalność gospodarczą, podejmuje ryzykowne inwestycje, a także nie cofnie się przed niszczeniem konkurencji. Jego działania nie zawsze można uznać za moralnie słuszne.Z jednej strony, Wokulski jest czarującym i szlachetnym mężczyzną, który próbuje pomagać biedniejszym; z drugiej strony, nie zawsze liczy się z konsekwencjami swoich działań, co widać w jego stosunku do innych bohaterów powieści. Na przykład, jego uczucie do Izabeli prowadzi do rozpaczliwych prób zdobycia jej miłości, które kończą się niepowodzeniem i ukazują jego wewnętrzne sprzeczności. Wokulski nie jest człowiekiem definitywnie dobrym ani złym; jest postacią pełną namiętności, ambicji, ale także chwilowych słabości.
"Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego
„Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego dostarcza klasycznego przykładu niespójności w charakterze człowieka. Raskolnikow, główny bohater powieści, zamordował lichwiarkę – czyn wyjaśniany przez niego samego teorią nadczłowieka, który ma prawo stanowić o własnym losie i przełamywać moralne zasady panujące w społeczeństwie. Z perspektywy prawa i moralności, jego czyn jest jednoznacznie zły, jednak motywacje bohatera ukrywają głębsze moralne rozterki i próby usprawiedliwiania swojej zbrodni.Pod wpływem późniejszych wydarzeń, w tym spotkań z Sonią Marmieładową, która uosabia nieskazitelną dobroć, Raskolnikow zaczyna rozumieć, że nie może uciec od moralnej odpowiedzialności za swoje czyny. Proces przemiany bohatera ukazuje, jak cienka jest granica między dobrem a złem oraz jak trudne jest jednoznaczne zdefiniowanie człowieka na podstawie pojedynczego czynu. Raskolnikow staje się postacią symboliczną, która ilustruje konflikt wewnętrzny ludzkiej natury – samodzielne poszukiwanie, zmaganie się z własnym sumieniem i ostateczne dążenie do odkupienia.
"Potop" Henryka Sienkiewicza
W „Potopie” Henryka Sienkiewicza problem jednoznacznej oceny postaw ludzkich również znajduje wyraz. Sienkiewicz, będący mistrzem pisania o losach narodu polskiego, przedstawia swoich bohaterów w dynamicznych momentach historycznych, kiedy wybory moralne stają się szczególnie skomplikowane. Przykładem może być Andrzej Kmicic, który, choć początkowo jawi się jako awanturnik pozbawiony skrupułów, przechodzi transformację pod wpływem miłości do Oleńki i poczucia obowiązku wobec ojczyzny, stając się wiernym obrońcą Rzeczypospolitej. Jego przemiana jest dowodem na to, że człowiek nie jest z natury ani zły, ani dobry, ale raczej ulega wpływom okoliczności i ludzi.Kmicic będac przykładem tego, jak człowiek może ulec swoim słabościom i namiętnościom, jednocześnie posiada potencjał do radykalnej zmiany i poprawy. Jego walka o honor, przejawiająca się w heroicznych czynach na polu bitwy i lojalności wobec ojczyzny, ukazuje, że każdy człowiek może przejść metamorfiz i dążyć do naprawienia swoich błędów. W „Potopie”, jak i w innych utworach literackich, widzimy, że oceny moralne są złożone i wielowymiarowe, a dobro i zło często przeplatają się ze sobą.
Zakończenie
W świetle analizy wyżej wymienionych utworów literackich nasuwa się wniosek, że nie sposób jednoznacznie przypisać człowieka do kategorii absolutnego dobra bądź zła. Dziedzictwo literackie bogate jest w postacie, które ukazują sprzeczności i złożoność ludzkiej natury, a to, co w danej chwili uważamy za dobre bądź złe, może z czasem ulec diametralnej zmianie pod wpływem różnych okoliczności.Stanisław Wokulski, Rodion Raskolnikow i Andrzej Kmicic to postaci, które pokazują, że człowiek ewoluuje, zmienia się i jest narażony na działania licznych sił wewnętrznych i zewnętrznych. Literatura wskazuje, że każdy z nas jest splotem różnych cech, doświadczeń i decyzji, które składają się na unikalną i złożoną całość.
Dlatego też, ujmując zagadnienie w perspektywie literackiej, można powiedzieć, że dążenie do zrozumienia ludzkiej natury i moralności jest procesem nieustannego poszukiwania. Człowiek nie jest z natury ani dobry, ani zły, lecz jest istotą zdolną do obu tych postaw. Analiza literacka uczy nas, by postrzegać ludzkie czyny w kontekście ich społecznych, emocjonalnych i moralnych aspektów oraz uznawać kruchość i piękno ludzkiej zmienności.
Propozycja ta nie tylko pozwala lepiej zrozumieć samą naturę człowieka, ale również podkreśla wagę refleksji i analizy moralnej, którą mogą inspirować nasze własne życie i wybory. Dokonując wyborów, warto zastanowić się nad konsekwencjami swoich decyzji, a także pamiętać, że każdy z nas ma w sobie potencjał zarówno do dobra, jak i do zła.
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.12.2025 o 18:37
O nauczycielu: Nauczyciel - Joanna A.
Od 9 lat pracuję w liceum i pomagam uczniom uwierzyć, że można pisać dobrze bez „weny”. Przygotowuję do matury i ćwiczę z ósmoklasistami czytanie ze zrozumieniem oraz krótkie formy. Na zajęciach panuje spokój i uważność, a feedback jest jasny i konkretny. Uczniowie mówią, że dzięki temu wiedzą, co poprawić i jak to zrobić.
Praca jest bardzo dojrzała, logiczna i merytoryczna.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się