Kobieta jako przedmiot i podmiot w literaturze pozytywistycznej.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.08.2024 o 12:43

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.08.2024 o 12:09

Kobieta jako przedmiot i podmiot w literaturze pozytywistycznej

1. Wstęp

Epoka pozytywizmu w literaturze polskiej była reakcją na klęskę powstania styczniowego w 1864 roku i trwała do około 1890 roku. Nazwa tego okresu wywodzi się od "Wykładów filozofii pozytywnej" Augusta Comte'a, które propagowały filozofię naukową i praktyczną w podejściu do rzeczywistości.

Ideologia pozytywizmu

Pozytywizm kierował się przede wszystkim realizmem, czyli wiernym odzwierciedleniem rzeczywistości. W ideologii tej dominowały takie wartości jak równość i tolerancja, walka o prawa kobiet do pracy i wykształcenia, a także asymilacja mniejszości narodowych, w tym Żydów.

Zapowiedź analizy

W literaturze pozytywistycznej rola kobiety była ukazywana zarówno jako przedmiot, będący elementem społecznych konwenansów, jak i podmiot, zdolny do samodzielnego działania. Analizę tej dwuwymiarowej roli kobiety przeprowadzę na podstawie kilku kluczowych postaci: Izabeli Łęckiej z "Lalki" Bolesława Prusa, Marty Świckiej z "Marty" Elizy Orzeszkowej oraz różnorodnych kobiet przedstawionych w "Nad Niemnem" tej samej autorki.

2. Rola kobiety jako przedmiot w literaturze pozytywistycznej

Opis postaci

Izabela Łęcka to kobieta o niepospolitej urodzie, posiadająca kształtną figurę, niebieskie oczy i blond włosy. Jej wygląd fizyczny był wielokrotnie podkreślany przez narratora, co odzwierciedlało społeczne oczekiwania wobec kobiet jej statusu.

Społeczne postrzeganie i status

Izabela była wychowana w bogactwie i przyzwyczajona do luksusowego życia. Pracą i ludźmi niższego stanu gardziła, co widać w jej relacjach z bohaterami niższego pochodzenia społecznego. Izabela uchodzi za wzór kobiecego ideału tamtych czasów — piękna, elegancka, ale jednocześnie powierzchowna i bezduszna.

Władzę nad Wokulskim i swoją rówieśnicę

Izabela miała ogromny wpływ na Stanisława Wokulskiego, który był w niej szaleńczo zakochany. Często gardziła jego uczuciami, postrzegając go głównie jako bogatego kupca. Zaręczyła się z nim tylko z powodu jego majątku, co czyniło ją postacią zmanipulowaną spoilowanymi pragnieniami społecznej glorii.

Marta Świcka w "Marcie" Elizy Orzeszkowej

Opis postaci

Marta Świcka to wdowa po urzędniku oraz matka, która walczy o przetrwanie w trudnej rzeczywistości. Jest typową przedstawicielką rodziny ziemiańskiej, która staje w obliczu ekonomicznego upadku.

Społeczne postrzeganie i status

Marta zmaga się z konwenansami, które utrudniają jej znalezienie pracy. Nie posiada odpowiedniego wykształcenia, aby móc realizować bardziej prestiżowe zawody, co stawia ją w trudnej sytuacji materialnej.

Upadek i bieda

W wyniku swojej sytuacji życiowej Marta jest zmuszona pracować jako szwaczka, jednak praca ta nie wystarcza, aby utrzymać siebie i swoje dziecko. Ostatecznie popada w żebractwo i kradzież jako jedyny sposób na przetrwanie, co ukazuje dramatyzm jej losu jako przedmiotu społecznych uwarunkowań.

3. Kobieta jako podmiot w literaturze pozytywistycznej

Opis postaci

Justyna Orzelska to mieszkanka Korczyna, zubożała ziemianka, która staje się centralną postacią powieści.

Wybory życiowe

Justyna odmówiła bycia kochanką Zygmunta, wybierając uczciwe, ale trudne życie u boku Janka Bohatyrowicza. Jej wybór ukazuje przemiany społeczne i symbolizuje zbratanie ziemiaństwa z ludem.

Wartości i cechy charakteru

Justyna prezentuje wartości takie jak miłość, praca i patriotyzm. Jest odważna, rozsądna i skromna — cechy, które czynią ją niezależnym podmiotem w literaturze pozytywistycznej.

Maria Kirłowa i inne kobiety z "Nad Niemnem"

Maria Kirłowa

Maria Kirłowa to przykład zaradnej kobiety, która zastępuje męża w pracy na gospodarstwie. Jest matką pięciorga dzieci i uosobieniem pracowitości oraz uczciwości, co pokazuje jej zdolności organizacyjne i determinację.

Pani Andrzejowa Korczyńska

Postać pani Andrzejowej Korczyńskiej ukazuje klęskę wychowawczą — wychowała swego syna na egoistę. Jest gorącą patriotką, jednak jej życie wypełnia samotność i izolacja od ludzi.

Marta Korczyńska

Marta Korczyńska odrzuciła miłość z powodu różnic stanowych, co uczyniło jej życie nieszczęśliwym i pełnym poczucia zmarnowanej szansy.

Emilia Korczyńska

Emilia Korczyńska jest hipochondryczką, żyjącą w swoich imaginacjach i romansach literackich, co czyni ją egocentryczną i obojętną na rzeczywistość swojego męża.

Teresa Plińska

Teresa Plińska jest naiwną guwernantką, marzycielką o wielkiej miłości, której pragnienia nigdy się nie spełniają, co czyni ją tragiczną postacią o niespełnionych ambicjach.

4. Podsumowanie

Postaci kobiece w literaturze pozytywistycznej reprezentują różne warstwy społeczne, od arystokracji po prosty lud. Prus i Orzeszkowa wykreowali realistyczne i wiarygodne charaktery, które były precyzyjnymi odbiciami rzeczywistości społecznej tamtych czasów.

Rola literatury pozytywistycznej w kształtowaniu postrzegania kobiet

Literatura pozytywistyczna wyeksponowała rolę kobiet zarówno jako przedmiotów społecznych konwenansów, jak i samodzielnie działających podmiotów. Te ukazywały potrzebę zmian społecznych na rzecz równouprawnienia, podkreślając znaczenie edukacji i pracy dla kobiet.

Wnioski końcowe

Pozytywizm jako epoka literacka odegrał kluczową rolę w walce o prawa kobiet. Literatura była narzędziem do ukazywania złożoności kobiecego losu i inspirowania przemian społecznych, co pokazuje jej fundamentalne znaczenie w procesie dążeń ku równości społecznej.

Dodatkowe Wskazówki