Postawy człowieka wobec zła, odwołaj się do „Innego Świata” Gustawa Herlinga Grudzińskiego i „Dżumy” Alberta Camusa.

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 23.10.2023 o 0:22

W obliczu zła człowiek staje przed dylematem - czy pozostać obojętnym, udając, że zło go nie dotyczy, czy też podjąć działania mające na celu zwalczenie tej negatywnej siły. Problem ten poruszany jest zarówno w powieści "Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, jak i w "Dżumie" Alberta Camusa. Oba utwory ukazują różne postawy człowieka wobec zła oraz konsekwencje, jakie takie podejście może mieć.

W "Innym świecie" Grudziński przedstawia losy więźniów politycznych osadzonych w sowieckich łagrach. Główny bohater, który sam jest więźniem, obserwuje, jak większość osadzonych staje się obojętna i przyzwyczaja się do okrucieństwa panującego w obozie. Widząc codzienną przemoc i bestialstwo, więźniowie wydają się tracić swoją ludzką naturę i przystosowują się do warunków, w których przetrwają tylko najbardziej bezwzględni. Jest to jakby "dehumanizacja jednostki", gdzie zło zaraża wszystkich wokół.

W książce tej spotykamy różnorodność postaw, od biernego poddania się złu, poprzez zachowania egoistyczne i kolaborację z oprawcami, po heroiczną walkę o ludzką godność. Herling-Grudziński pokazuje, że nawet w miejscu pełnym niewyobrażalnego terroru, nie brak indywidualnych wyborów moralnych.

Zbiorowość ludzkich natur objawia się w różnorodnych działaniach więźniów obozu. Jedną z postaw jest opór duchowy, który objawia się w zachowaniu przyzwoitości i człowieczeństwa nawet w obliczu dnia codziennego pełnego upokorzenia. Przykładem może być postać doktora, który ryzykując własne życie, starannie folgował normom zawodowym lekarza, w obronie życia i godności pacjentów- więźniów. Jego zachowanie świadczy o heroizmie i sile charakteru, które pozwalają zachować wewnętrzną godność i człowieczeństwo wbrew otaczającemu zbrodniarstwu.

Na przeciwnym biegunie znajduje się postawa kolaboracji, która jest wyborem świadomym, choć podyktowanym często instynktem przetrwania. Herling-Grudziński z wnikliwością obserwuje funkcjonariuszy obozowych i więźniów współpracujących z nimi, zastanawiając się nad ceną, jaką płacą za swoje decyzje. Wielu z nich traciło własne „ja”, pogrążając się w deprawacji i zatracając ludzką godność.

Bierność wobec zła, wynikająca z poczucia bezsilności i rezygnacji, jest innym typem postawy towarzyszącej więźniom. W obliczu ogromu cierpienia i poniżenia, niektórzy tracą wszelką wiarę w możliwość zmiany swojej sytuacji, przyjmując postawę apatyczną. Tym samym, zło wydaje się triumfować, kiedy jednostka odmawia sobie prawa do oporu.

Najbardziej ekstremalną postawą wobec zła jawi się bohaterstwo, które u Herlinga-Grudzińskiego manifestuje się jako czyn aktywny, wymagający poświęcenia i odwagi. W „Innym świecie” bohaterstwo przybiera postać woluntarystycznych działań, zachowania człowieczeństwa mimo wszechobecnego terroru, a także obrony słabszych. To postawa, która przynosi nadzieję na zwycięstwo dobra nad złem, nawet jeśli kosztem są ogromne osobiste ofiary.

Podobnie w "Dżumie" Camus ukazuje postawy ludzi wobec epidemii dżumy, która atakuje miasto Oran. Niektórzy bohaterowie zamykają oczy na otaczające ich cierpienie i śmierć, udając, że nic ich to nie dotyczy. Przyzwyczajają się do okrucieństwa epidemii i ignorują ją, nie podejmując żadnych działań na rzecz jej zatrzymania. Inni natomiast walczą przeciwko zarazie, podejmując ryzyko zarażenia się i działając na rzecz dobra wspólnego. Ich postawa pokazuje, że nawet w obliczu niewyobrażalnego zła, człowiek może zachować swoją godność i ludzkość.

Głównym bohaterem książki jest doktor Rieux, który staje się rzecznikiem odpowiedzialności i poświęcenia. Jego działania nie są poparte ideologią czy wiarą w heroizm; wręcz przeciwnie, dla niego pomoc ofiarom dżumy to obowiązek wynikający z profesji i współczucia. Rieux jest przykładem człowieka, który z determinacją i stoicyzmem wykonuje swoją pracę, mając świadomość, że jest to walka nie tyle o zwycięstwo nad chorobą, ile o zachowanie ludzkiej godności.

Odzewem na postawę Rieux'a jest charakter Tarrou, który, podobnie jak doktor, poświęca się walce z zarazą. Jednak zaangażowanie Tarrou wywodzi się z głębokiego przemyślenia zła w świecie i pragnienia odnalezienia sensu życia poza ciągłym cierpieniem. Tarrou chce, jak sam mówi, stać się „świętym bez Boga”, a jego postawa skierowana jest na nieustanne dążenie do dobra w opozycji do wszelkiego zła.

W przeciwieństwie do Rieux i Tarrou, postać Othona – sędziego, ukazuje inną reakcję na zło. Początkowo jest on oddalony od tragicznych losów mieszkańców, ale śmierć jego syna powoduje zmianę w sposobie myślenia. Othon staje się przykładem osoby, której potrzeba osobistej tragedii do przeobrażenia i do zrozumienia uniwersalnej solidarności wobec cierpienia.

Obok takich postaci jak Rieux, Tarrou czy Othon, w powieści pojawia się również postać Cottarda, która symbolizuje całkowicie odmienne podejście do zła. Cottard znajduje w zarazie okazję do wykorzystania sytuacji dla własnych korzyści. Postać ta oddaje ludzkie wady – egoizm, skłonność do wykorzystywania okoliczności i niemożność zrozumienia głębi tragedii współistniejących ludzi.

Oba utwory ukazują, że postawa człowieka wobec zła jest niezwykle ważna, gdyż wpływa na losy innych ludzi oraz na jego własne życie. Udając, że zło nas nie dotyczy, stajemy się współwinowajcami, a obojętność może prowadzić do rozprzestrzeniania się negatywnych sił oraz utrwalania niesprawiedliwości i cierpienia. Przyjmując postawę bierną, tracimy nasze najważniejsze cechy, takie jak empatia czy solidarność.

W obu powieściach widzimy jednak również, że niektórzy bohaterowie decydują się na walkę ze złem, dając nadzieję na zmianę sytuacji. Pokazują, że w obliczu zła człowiek ma wybór i możemy decydować, jak w danym momencie zareagować. Niezależnie od tego, czy jest to walka z obozową tyranią czy epidemią, ważne jest, aby nie stracić nadziei i działać na rzecz dobra.

Podsumowując, "Inny świat" Grudzińskiego oraz "Dżuma" Camusa ukazują, że postawy człowieka wobec zła mają ogromne znaczenie. Obojętność i bierność mogą prowadzić do rozprzestrzeniania się negatywnych sił, podczas gdy działanie i walka z tym złem dają szansę na zmianę i odzyskanie godności.