Od bierności do buntu - postawy człowieka wobec problemów rzeczywistości, w których żyje na podstawie utworów literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.01.2024 o 12:05

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.01.2024 o 11:20

W powszechnej świadomości zakorzeniony jest obraz człowieka, który w obliczu nieprawości czy opresji stoi nieugięty, gotowy do walki w obronie swoich ideałów. W rzeczywistości reakcje ludzi na problemy otaczającej ich rzeczywistości bywają różne i złożone. Postawy oscylują często między biernością a buntem, zależnie od szeregu czynników, takich jak osobisty charakter, sytuacja społeczno-polityczna czy też indywidualne doświadczenie. Literatura, od wieków będąca lustrem ludzkich dążeń i lęków, wnikliwie obrazuje różne sposoby, w jakie jednostki mierzą się z wyzwaniami, przed którymi stawia ich życie.

Analiza literatury pozwala na głębsze zrozumienie, w jaki sposób człowiek przeobraża się z obserwatora w uczestnika, a bierność przekształca w bunt. Fenomen ten możemy znaleźć w "Lalce" Bolesława Prusa, gdzie główny bohater, Stanisław Wokulski, przechodzi przez spektrum postaw wobec rzeczywistości, od zakochanej bierności w obliczu kapryśnej Izabeli, po energiczny bunt przeciwko dyskryminacji społecznej i ekonomicznej. Jego bunt jest nacechowany próbą przekraczania barier społecznych, dążeniem do zmiany swego losu poprzez przedsiębiorczość i naukę. Jego postawa jest przykładem, że ewolucja od bierności do buntu nie musi oznaczać konfrontacji czy przemocy, lecz może ujawniać się jako dążenie do samorealizacji i społecznego awansu.

Zupełnie inny charakter ma bunt szczególnie położonej jednostki pokazany w "Dziadach" Adama Mickiewicza. Postaci dramatu, uwięzione w carskich więzieniach, dochodzą do wniosku, że bierność wobec represji jest jednoznaczna z brakiem honoru i poddaniem się niewoli. Szczególnie w "Części III" odbijają się echa walki o niepodległość i sprawiedliwość społeczną - bunt jest tu jednoznacznym oskarżeniem wobec systemu, który okrutnie zniewala Polskę i Polaków.

Inną perspektywę prezentuje "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Rodion Raskolnikow, targany ideą wyższości i przekonaniem o własnym misyjnym przeznaczeniu, przechodzi drogę od teoretycznego uzasadnienia buntu przeciwko moralnej i społecznej konwenansji, poprzez dokonanie morderstwa, które miało stać się jego manifestem, aż po udrękę i wewnętrzny chaos, których doświadcza po zbrodni. Ostatecznym pojednaniem z rzeczywistością jest tu ujawnienie przestępstwa i poddanie się karze, co czytelnik może interpretować jako powrót do zbiorowych norm moralnych i odrzucenie buntu.

Oczywiście, bunt nie zawsze oznacza radykalne akty, czasem jest subtelniejszy i osobisty, jak w "Granicy" Zofii Nałkowskiej. Zenon Ziembiewicz, główny bohater powieści, pierwotnie pragnie wprowadzić zmiany społeczne, ale z czasem jego postawa ewoluuje ku biernej akceptacji rzeczywistości i porzuceniu ideałów w obliczu pragmatycznych korzyści płynących z kompromisu. Ta "rezygnacja z buntu" sygnalizuje, że wyzwanie może być czasami zbyt wielkie dla jednostki, która musi odnaleźć się w skomplikowanej i nie zawsze uczciwej grze społeczno-politycznej.

Zakres odpowiedzi ludzkich na problematykę je otaczającą jest szeroki i różnorodny. Literatura ukazuje nam ten prywatny mikrokosmos decyzji, pragnień i walk. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, która z postaw – bierność czy bunt – jest lepsza lub właściwa. Można jedynie stwierdzić, że wybór pomiędzy tymi dwoma może kształtować zarówno los jednostki, jak i przebieg historii. każda z tych postaw ma swoje uzasadnienie i swoje konsekwencje, które literatura stara się uchwycić, analizować i przekazać kolejnym pokoleniom jako uniwersalną lekcję życia.