Okoliczności, a zmiana zachowania i postaw człowieka w literaturze:

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.01.2024 o 11:07

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 29.01.2024 o 21:40

Zachowanie człowieka, jego wartości i postawy, są często przedmiotem analiz i dyskusji. Choć niektórzy mogą bronić poglądu, że charakter jest niezmienny i nie ulega wpływom zewnętrznym, w literaturze wielokrotnie ukazano, że zmienne okoliczności mogą wpływać na kształtowanie się postawy jednostki. Tezę tę trafnie ilustruje "Potop" Henryka Sienkiewicza, jak i powieść "Lalka" Bolesława Prusa. Obie dzieła prezentują, jak zmiana warunków, w jakich znajdują się bohaterowie, wpływa na ich przemianę moralną i społeczne postępowanie.

W powieści historycznej "Potop", epickie dzieło Sienkiewicza, głównym bohaterem jest Andrzej Kmicic – arystokrata, który początkowo wprowadza się jako postać negatywnie oceniana ze względu na swoje lekkomyślność i porywczość. Złoczyńca zdaje się być bezwzględny i mający skłonności do brutalności. Jednakże, w toku narracji, świadkami jesteśmy stopniowego przemieniania się Kmicica. Wdając się w relację uczuciową z Oleńką Billewiczówną, postępuje z początku pod dwuznacznymi pobudkami, by następnie, kiedy okoliczności ściągają na niego hańbę i niełaskę - pragnąć odkupienia. Kmicic przemierza drogę z drańskiego błazna w prawdziwie szlachecką postać, gotową bronić kraju przed zaborcami i potwierdzić swoją wartość. To, co przemienia Kmicica to nie tylko uczucie do Oleńki, ale także konfrontacja z własnymi błędami oraz ostracyzm społeczny, który wymusza na nim refleksję.

Z kolei w "Lalce" Bolesława Prusa spotykamy postać Stanisława Wokulskiego, przedsiębiorcy i nowoczesnego człowieka, którego życie to pasmo zmagań z przeciwnościami losu i prób asymilacji w społeczeństwie burżuazyjnym Warszawy drugiej połowy XIX wieku. Wokulski, rozpoczynając jako sklepikarz niewielkiego majątku, szybko zyskuje na znaczeniu dzięki swoim innowacyjnym, choć ryzykownym przedsięwzięciom gospodarczym. Zarówno jego wzloty, jak i upadki, są wynikiem napięć społecznych i ekonomicznych tamtego okresu, które ukształtowały go jako postać pełną sprzeczności. Jego miłość do Izabeli Łęckiej jest zarówno symbolem dążenia Wokulskiego do wyższych sfer, jak i przyczyną jego upadku. Okoliczności, w które wpada Wokulski - od sukcesu finansowego po społeczne odrzucenie, od osobistej fascynacji po rozpacz miłosną - rzeźbią jego postać, a jego zachowanie adaptuje się do nowych warunków, choć ostatecznie doprowadza to do tragicznego rozstrzygnięcia.

Pomimo różnic kontekstualnych – "Potop" umieszcza akcję w burzliwym okresie dziejów Rzeczypospolitej XVII wieku, a "Lalka" w burżuazyjnym świecie XIX-wiecznej Warszawy – oba utwory pozwalają dostrzec, jak bardzo człowiek jest istotą zmienną i podatną na okoliczności. W obu przypadkach bohaterowie ulegają przemianie w wyniku ewoluujących wydarzeń. Kmicic staje się bohaterem i patriota; Wokulski, zdesperowany i zraniony przez społeczeństwo, traci swe ideały.

Wnikliwe przyjrzenie się tym przykładom z literatury polskiej nie pozostawia wątpliwości, że okoliczności mogą wpływać na zmianę zachowań i postaw człowieka. Kmicic z "Potopu" oraz Wokulski z "Lalki" to studium przypadków psychologicznej metamorfozy, którą przechodzi jednostka stawiająca czoło życiowym wyzwaniom i społecznym oczekiwaniom. Nie jesteśmy wyłącznie twórcami własnego losu, ale i produktami czasów, w jakich przyszło nam żyć – takie jest przesłanie, które można wyłuskać z analizy powyższych bohaterów.