Prawa boskie kontra prawa ludzkie: "Antygona" Sofoklesa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.02.2024 o 18:10

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 30.01.2024 o 16:35

Problem stosunku prawa boskiego do prawa ludzkiego od wieków fascynuje filozofów, etyków oraz twórców dzieł literackich. Zderzenie tych dwóch rodów praw można znaleźć w dziele Sofoklesa pt. "Antygona". Ta starożytna tragedia dobitnie pokazuje konflikt pomiędzy prawem moralnym, uznawanym za wskazane przez bóstwa, a prawem stanowionym przez ludzi, tu reprezentowane przez dekrety Kreona, władcy Teb.

Antygona, jedna z głównych postaci tragedii, wchodzi w konflikt z królem Kreonem, ponieważ chce ona dokonać pochówku swojego brata Polinejkesa, który zgodnie z prawem boskim, ma prawo do godnych obrzędów pogrzebowych, podczas gdy Kreon, który wprowadza i egzekwuje prawa ludzkie, zabrania tego, uznając Polinejkesa za zdrajcę i nakazuje, aby jego ciało zostało pozostawione na pastwę ptaków oraz dzikich zwierząt.

Stając w obronie prawa boskiego, Antygona argumentuje, że „nie są to prawa, które teraz po raz pierwszy patrzeć zaczyna słońce. To są prawa wieczne”. Działania bohaterki oparte są na niezachwianej wierze, że prawo natury i bogów jest nadrzędne i wieczne, przez co obowiązkiem każdego człowieka jest mu się podporządkować. Antygona nie boi się postawić przeciwko tyranii ziemskiego prawa, nawet jeśli kosztem tego miałaby być jej własna śmierć. Bohaterka stawia więc moralność ponad posłuszeństwo władzy i porządkowi świata ludzkiego.

Z kolei Kreon, symbolizujący prawa stanowione przez ludzi, stoi na stanowisku, że jako władca ma prawo i obowiązek tworzyć prawa, które służą dobru społecznego organizmu. Jego dekret jest surowy i bezwzględny, ma za zadanie pokazać, że nikt – nawet rodzina – nie stoi ponad państwem. Kreon wyznając maksymę, że upadek państwa jest największym nieszczęściem, uważa, iż ustalające porządek prawa ludzkie służą ochronie struktur społecznych i mają wyższość nad prywatnymi miłosierdziami.

Konflikt pomiędzy Antygoną a Kreonem jest symbolicznym starciem prawa boskiego z prawem ludzkim. Odbicie tego konfliktu znajdujemy w licznych aspektach życia współczesnego, gdzie dylematy etyczne rozgrywają się na przeplataniu się kanonów prawnych i moralnych. Na przykład debaty o eutanazji, aborcji czy prawa mniejszości zmuszają współczesne społeczeństwa do zmierzenia się z pytaniami o granice prawa stanowionego i jego stosunek do fundamentalnych wartości etycznych.

Tragiczny koniec bohaterki dzieła Sofoklesa ukazuje jednak, że konsekwencje rygorystycznego stosowania jednego rodzaju prawa mogą być dramatyczne. Śmierć Antygony, a następnie samobójstwo syna i żony Kreona, pokazuje, że nie można negować prawa boskiego, tak samo jak nie można negować prawa ludzkiego. Ostatecznie ta antyczna tragedia prowadzi nas ku wnioskom o konieczności poszukiwania równowagi między tymi dwoma porządkami i o tym, że władza, która ignoruje moralne prawo ludzi, jest władzą tyrańską i skazaną na upadek.

W starożytnym dramacie Sofoklesa "Antygona" widzimy więc wieczny konflikt między prawnymi i moralnymi zastrzeżeniami władzy a indywidualnym poczuciem sprawiedliwości i odpowiedzialności za przestrzeganie norm boskich. To klasyczny przykład rozmowy między duchem praw boskich a literą prawa ludzkiego, który nadal pozostaje aktualny, skłaniający do refleksji o granicach poszczególnych systemów normatywnych i ich wzajemnym oddziaływaniu.