Przeznaczenie w "Lalce" Bolesława Prusa: Argumentacja

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 7.02.2024 o 18:01

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 7.02.2024 o 9:06

Przeznaczenie jest motywem często przewijającym się w literaturze, filozofii oraz kulturze od wieków. W kontekście szczególnie pożądanym w niniejszej analizie jest związanie tej idei z "Lalką" Bolesława Prusa, jednym z najważniejszych dzieł literatury polskiej. "Lalka" to powieść wielowątkowa, bogata w różnorodne postacie i sytuacje życiowe, które umożliwiają przyjrzenie się w jaki sposób za sprawą decyzji oraz czynów postaci, a także wpływu zewnętrznych sił, kształtuje się przeznaczenie jednostek. Kwestia, w jakim stopniu możemy mówić o przeznaczeniu w działaniach głównych bohaterów, zwłaszcza Stanisława Wokulskiego, wydaje się być niezmiernie interesująca.

Stanisław Wokulski – główny bohater powieści, jest postacią, która wraz z rozwojem fabuły stara się przekształcić zależne od społecznych uwarunkowań przeznaczenie w swoje własne, świadomie kształtowane drogi życiowe. Jego historia to walka z determinizmem społecznym oraz ekonomicznym. Wokulski, mimo niskiego pochodzenia i wielu przeciwności losu, dzięki własnej ciężkiej pracy zdobywa majątek i awansuje na wyżyny społeczeństwa. Stopniowo udowadnia, że przeznaczenie nie jest wpisane w jego los niezmiennie, a efektywna praca i determinacja potrafią odmienić jego przyszłość. Czy jednak ten sukces handlowy i ekonomiczny przełoży się na zmianę przeznaczenia w sferze uczuciowej?

Odmienna odpowiedź może wynikać z analizy burzliwego romansu bohatera z Izabelą Łęcką. Wokulski, pomimo racjonalnego myślenia i licznych osiągnięć w rzeczywistości materialnej, w sfery uczuciowej wpada w pułapkę idealizacji arystokratycznej Panny. Niemalże obsesyjna miłość i zauroczenie prowadzi go do wielu irracjonalnych działań. W oku czytelnika Wokulski, wygląda na człowieka, który z przekonaniem dąży do celu, jednak w rzeczywistości staje się marionetką w rękach kobiety, której uczucia są chłodne i kalkulujące. Tutaj, można zastanowić się, czy to nadmierna wiara w możliwość przełamania społecznych barier, czy może istotnie działanie niewidzialnej siły przeznaczenia skazuje Wokulskiego na niepowodzenia miłosne.

Równie ważna jest postać Izabeli Łęckiej. Kobiety, której marzenia o życiu w luksusie i statusie społecznym stanowią przeszkodę w uczuciowym zaangażowaniu się w związek z mężczyzną spoza jej sfery społecznej. Jej decyzje zdają się być zaprzeczeniem teorii o przeznaczeniu, gdyż to ona kieruje przyszłością swoją i Wokulskiego, wybierając doczesne korzyści zamiast głębokiego uczucia. Czy można dopatrywać się tu działania przeznaczenia, które, jak niewidzialna ręka, kieruje decyzjami Izabeli? Czy też to jej wolny wybór i indywidualne preferencje kształtują przebieg życia?

Odpowiedź na postawione pytania wydaje się być jednak bardziej skomplikowana. Prusa można postrzegać jako autora, który poddał w wątpliwość samą ideę przeznaczenia. W jego dziele losy postaci są bowiem rezultatem skomplikowanej gry między ich wyborami, społecznymi oczekiwaniami, przypadkami i indywidualnymi dążeniami. Z pewnością istnieje coś takiego, jak wyznaczone przez otaczającą rzeczywistość ograniczenia, które w sposób nieunikniony wpływają na losy bohatera. Wokulski w końcu przegrywa – i tutaj można by dostrzec działanie przeznaczenia, jednakże klęska ta jest bardziej konsekwencją mentalności społeczeństwa i braku gotowości na zmiany niż działania siły wyższej.

W "Lalce", przeznaczenie jawi się jako złożony koncept, w którym wolny wybór jednostki i determinujące czynniki społeczne mieszają się, tworząc płótno ludzkich losów. Prusa nie daje jednoznacznych odpowiedzi, a zamiast tego stawia przed czytelnikiem wyzwanie refleksji nad rolą wyborów, przypadku oraz społeczno-historycznego tła w kształtowaniu ludzkiego przeznaczenia. Czy przez to "Lalka" stawia tezę o iluzoryczności wolnej woli, czy może wręcz przeciwnie – pokazuje, że wolność jednostki w toku losu jest ograniczona, ale jednak możliwa? Bez względu na interpretację, istota problemu przeznaczenia pozostaje jednym z fascynujących zagadnień, które towarzyszą ludzkości od zarania dziejów.