Rola i funkcja groteski w literaturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 21.02.2024 o 16:05

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 19.02.2024 o 19:56

Groteska jest jednym z najbardziej intrygujących środków artystycznych stosowanych w literaturze. Zaburza ona nasze postrzeganie rzeczywistości poprzez przerysowanie, deformację, a często również połączenie elementów tragicznych z komicznymi. W ten sposób autorzy literaccy wykorzystują groteskę do ujawniania i krytykowania różnorodnych aspektów społecznych, politycznych, a także ludzkiej psychiki.

Jednym z klasycznych przykładów wykorzystania tego środka w literaturze jest powieść "Proces" Franza Kafki. Tutaj groteska ujawnia się poprzez absurdalność sytuacji, w której główny bohater - Józef K., zostaje aresztowany i poddany procesowi sądowemu bez podania jakiejkolwiek przyczyny. Kafka pokazuje nam świat urzędniczy jako labirynt niezrozumiałych procedur i praw, co staje się metaforą bezduszności i dehumanizacji społeczeństwa. Groteska w "Procesie" służy ukazaniu alienacji człowieka w nowoczesnym świecie oraz bezradności jednostki wobec wszechmocnej i niezrozumiałej maszynerii państwowej.

Z kolei w literaturze polskiej na uwagę zasługuje "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza. Autor stosuje tu groteskę nie tylko w warstwie fabuły, ale również języka i formy. Deformacja, infantylizacja postaci oraz absurdalne sytuacje są wyrazem buntu przeciwko narzuconym przez społeczeństwo rolom i sztywnym formom. Przez groteskę Gombrowicz krytykuje hipokryzję i pustkę tradycyjnych wartości, a także pokazuje, jak bardzo człowiek jest zagubiony w świecie, który sam sobie zbudował.

Groteska może również służyć do ukazania tragicznych aspektów rzeczywistości w sposób, który sprawia, że stają się one bardziej strawne dla odbiorcy. W utworze "Tango" Sławomira Mrożka groteska przejawia się przede wszystkim w ekspresji konfliktu międzypokoleniowego i kryzysu wartości. Postaci i sytuacje są przerysowane, lecz dzięki temu Mrożek z humorystycznym dystansem ukazuje zachodzące zmiany społeczne i kulturowe. W "Tangu" groteska służy do zilustrowania niemożności porozumienia się różnych pokoleń, każde przekonane o własnej racji, co prowadzi do tragicznych w konsekwencjach nieporozumień.

Podsumowując, groteska w literaturze służy nie tylko za środek stylistyczny dodający utworom pewnego charakteru. Jest ona także potężnym narzędziem krytyki społecznej i psychologicznej, pozwalającym autorowi na ukazanie absurdu, niekonsekwencji i niekiedy tragiczności otaczającej nas rzeczywistości. Za pomocą przerysowania, deformacji i śmiałego łączenia tego, co tragiczne z komicznym, literaci mogą zmusić czytelnika do zastanowienia się nad własnymi postawami, wartościami i miejscem w świecie. W tym sensie groteska jest nieocenionym środkiem do badania i rozumienia ludzkiej kondycji oraz społeczeństwa, w którym żyjemy.