Rozważ jak założenia programowe epoki wpływają na sposób kreowania świata przedstawionego w utworze literackim. w pracy odwołaj się do "Lalki" Prusa i innych utworów literackich z dwóch różnych epok i wybranego kontekstu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.11.2023 o 5:44

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 31.10.2023 o 8:56

Na przestrzeni wieków można zaobserwować, jak z jednej epoki w drugą zmieniała się funkcja literatury, rola jej twórcy oraz oczekiwania stawiane przed dziełem literackim. Ważne jest również to, jak założenia programowe epoki warunkują tożsamość literackich bohaterów czy konstrukcję fabuły. Jednym z dobitnych przykładów takiego wpływu jest powieść "Lalka" Bolesława Prusa; poezja Młodej Polski, czy na przykład utwory Kazimierza Przerwy-Tetmajera.

Na gruncie pozytywizmu "Lalka" realizuje program epoki w sposób modelowy. Postulat pracy u podstaw, potrzeba edukacji czy kwestia emancypacji kobiet – to wszystko znajduje swoje miejsce w powieści. Zgodnie z pozytywistycznym założeniem o literaturze mającej pełnić funkcje społeczne i dydaktyczne, Prus tworzy realistyczny obraz świata, w którym problematyka społeczna i ekonomiczna przenika osobiste perypetie bohaterów. Wokulski – główny bohater "Lalki" – jest przedsiębiorcą, człowiekiem nowoczesnym, podążającym za naukowymi odkryciami i wizją postępu. Odbijającym się echem pozytywistycznego założenia konieczności pracy własnej dla dobra społeczeństwa.

W epoce romantyzmu, reprezentowanej przez twórczość Adama Mickiewicza, ważna była z kolei indywidualność twórcy, wyrażanie uczuć i stanów ducha, a także patriotyzm i dążenie do wolności. Powieść "Dziady" to świetny przykład literatury romantycznej – tu świat przedstawiony jest pełen mistycznych doświadczeń. Bohaterowie borykają się z problemami egzystencjalnymi, a marzenia o wolności narodowej przeplatają się z osobistym cierpieniem bohatera. Kreowany świat jest zatem podporządkowany ideom wolności, wizji pojednania i mesjanistycznym przekonaniom o szczególnej roli Polaków.

Przeciwnie do pozytywizmu i romantyzmu, epoka Młodej Polski charakteryzowała się dekadentyzmem, kryzysem wartości, sceptycyzmem oraz skłonnością do introspekcji. Tendencje te wyraźnie widoczne są w poezji Tetmajera, gdzie bohater liryczny często stoi na pograniczu dwóch światów, z których żaden nie jest w stanie zaoferować mu satysfakcji. Kreowany w utworach świat jest więc daleki od pozytywistycznego optymizmu i pragmatyzmu.

Porównując te trzy epoki, zauważamy jak znacząco założenia programowe kształtują świat przedstawiony w literaturze. Postaci, tematyka, motywy – wszystkie te aspekty są przesiąknięte duchem czasu, odzwierciedlają aspiracje społeczne i intelektualne tematy. Obraz Wokulskiego, Konrada czy bohaterów Tetmajera wydaje się być odpowiedzią na przewodnie pytania epok historycznych.

Kreowanie świata przedstawionego w dziełach literackich, pozostając pod wpływem kontekstu społeczno-kulturowego, potwierdza, jak wielki wpływ na literacką wyobraźnię mają czas i miejsce powstania tekstu. Obserwując te zależności, można lepiej zrozumieć nie tylko sama literaturę, ale i ducha czasów, które się w niej odzwierciedla.