Maria Konopnicka „Mendel Gdański"- omówienie i streszczenie lektury

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 4.03.2024 o 10:36

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Nowela "Mendel Gdański" Marii Konopnickiej to jeden z dobitnych przykładów literatury pozytywizmu, który za swój główny postulat stawiał zaangażowanie w sprawy społeczne, a w szczególności edukację i rodzącą się solidarność międzyludzką. Dzieło Konopnickiej umiejscowione jest w XIX-wiecznej Polsce, w Gdańsku – mieście, w którym konflikt pomiędzy polskim i niemieckim elementem narodowym owocował również napięciami antysemitycznymi.

Na kartach noweli poznajemy tytułowego bohatera, Mendla Gdańskiego, szlachetnego Żyda, rzemieślnika, którego życie naznaczone jest pracowitością, uczciwością i starością. Jego warsztat introligatorski to nie tylko miejsce pracy, ale i przestrzeń harmonijnego współżycia z przeróżnymi mieszkańcami miasta. Mendel ma dobry kontakt zarówno z chrześcijanami, jak i osobami wyznającymi judaizm.

Postać wnuka Mendla, Jakuba, ukazuje pokoleniową zmianę, ale także kontynuację wartości przekazywanych przez dziadka. W wychowaniu chłopca zauważalne jest podkreślanie znaczenia patriotyzmu, jak również uniwersalnych wartości, takich jak tolerancja czy szacunek dla innych ludzi. Mendel deponuje w wnuku nadzieję na przyszłość, życząc mu twórczego i szczęśliwego życia.

Jednak ten idylliczny obraz urywa się, gdy w tle pojawiają się pierwsze oznaki napięć narastających w społeczeństwie. Dyskryminacja wobec ludności żydowskiej staje się coraz bardziej widoczna, a Jakub doświadcza jej w szkole. Zegarmistrz, który dostrzega groźbę narastającego antysemityzmu, ostrzega Mendla, ale ten nie dopuszcza do siebie myśli, że jego długoletni sąsiedzi mogliby mu zaszkodzić.

Sytuacja staje się dramatyczna, gdy w mieście dochodzi do pogromów. Tłum, podsycany nastrojami antysemickimi, rzuca się na przedmieścia żydowskie, niszcząc, paląc i okradając wszystko na swojej drodze. Mendel, widząc reakcję swoich sąsiadów, traci złudzenia co do bezpieczeństwa i lojalności otoczenia. Jego warsztat padł ofiarą zamieszek, a on sam musi zmierzyć się z przemocą i destrukcją, które dotknęły go w najbardziej osobisty sposób – przez stratę miejsca życiowej pracy oraz idealistyczne przekonania.

Analiza postaci Mendla wskazuje na to, że jest on symbolem cierpienia i godności Żyda. Jego postawa, bazująca na zaufaniu do innych i dążeniu do wspólnego dobra, pokazuje jednostkę, która zachowuje wyjątkową dobroć, nawet w obliczu niewyobrażalnego okrucieństwa. Zawód, jakiego doświadcza po utracie tego zaufania, jest głęboko ludzki i tragiczny.

Konopnicka porusza w "Mendlu Gdańskim" temat antysemityzmu, obalając ówczesne negatywne stereotypy. Pokazuje cierpienie Żydów jako konsekwencję bezpodstawnej nienawiści i uprzedzeń, podkreślając, że źródłami nienawiści są ignorancja i manipulacja społeczna. Przesłaniem noweli jest apel o edukację, która ma za zadanie zwalczać stereotypy i propagować dialog międzykulturowy.

W kontekście historii i współczesności "Mendel Gdański" ukazuje trwałość problemu nietolerancji i potrzebę przeciwdziałania jej przez literaturę i szeroko rozumiane działania społeczne. Przytoczenie utworu w dzisiejszych dyskusjach staje się niemal obowiązkiem, gdyż zadania pozytywistów pod względem kształtowania postaw wciąż są aktualne.

Podsumowując, nowela Konopnickiej stanowi ważny głos w debacie o prawach człowieka, edukacji i uniwersalnych wartościach, jakie powinny być promowane w społeczeństwie. Niezwykle wartościowa jest również dziś, podkreślając, że literatura niejednokrotnie wyprzedza swoją epokę w walce o godność każdego człowieka. "Mendel Gdański" zaprasza czytelnika do refleksji nad własnymi postawami i pokazuje, jak ważne jest, aby na co dzień pielęgnować wartości takie jak tolerancja i poszanowanie dla inności.