Teoria czystej formy w Szewcach

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.07.2024 o 15:46

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 2.07.2024 o 14:58

Stanisław Ignacy Witkiewicz, znany również jako Witkacy, był jednym z najbardziej innowacyjnych dramatopisarzy i teoretyków sztuki w polskiej literaturze. Jego teoria Czystej Formy stanowi klucz do zrozumienia wielu jego dzieł, w tym jednego z najważniejszych dramatów, jakim są Szewcy. Teoria ta, będąca odpowiedzią na znużenie realistycznymi konwencjami teatru, zakładała radykalne zerwanie z tradycyjnymi normami na rzecz wywołania głębszych, metafizycznych emocji u odbiorcy. Witkacy wierzył, że sztuka powinna nie tyle naśladować rzeczywistość, ile oddziaływać na widza poprzez formę. W niniejszym wypracowaniu przeanalizujemy, w jaki sposób teoria Czystej Formy została zastosowana w dramacie Szewcy, uwzględniając specyficzną strukturę, język, konstrukcję postaci oraz elementy groteski i makabry.

Teoria Czystej Formy Witkacego opiera się na kilku fundamentalnych założeniach. Po pierwsze, Czysta Forma ma na celu wywołanie u odbiorcy „przeżycia Tajemnicy Istnienia jako jedności w wielości”. Witkacy uważa, że sztuka nie powinna być wiernym odwzorowaniem rzeczywistości, lecz powinna oddziaływać na widza, oszałamiając go formą i wywołując intensywne emocje. Dzieło sztuki – według Witkacego – powinno być autonomicznym tworem, który oddziela się od rzeczywistości, nie starając się jej dokładnie odzwierciedlać. W ten sposób Witkacy przeciwstawia się realizmowi i naturalizmowi, które dominowały w teatrze w jego czasach.

Jednym z najistotniejszych elementów teorii Czystej Formy jest krytyka konwencji teatralnych, zwłaszcza naturalistycznego i symbolistycznego teatru. Witkacy gardził uwspółcześnianiem klasyków i popularnymi trendami teatralnymi XX wieku, które jego zdaniem tylko powielały rzeczywistość zamiast tworzyć coś nowego i samowystarczalnego. Z tego względu, głównym celem teatru według Witkacego było wywoływanie u widza uczucia metafizycznego, głębokiego przeżycia będącego refleksją nad istnieniem. Witkacy chciał, by teatr przestał być usługodawcą rozrywki, a stał się przestrzenią konieczności artystycznej i estetycznej rewolucji.

Dla realizacji tych celów, Witkacy stawiał swoje dramaty w opozycji do wszelkich tradycyjnych konwencji teatralnych. W jego wizji teatr musiał zerwać z naśladowaniem rzeczywistości (antymimetyzm) i psychologicznego prawdopodobieństwa (antypsychologizm). Dramaturgia musiała być tworem całkowicie niezależnym, skupiającym się na wywołaniu określonych emocji za pomocą formy, a nie treści.

Dramat Szewcy jest doskonałym przykładem zastosowania teorii Czystej Formy w praktyce. Witkacy odrzuca konwencjonalne struktury teatralne, wprowadzając do tekstu elementy absurdalne i groteskowe, które mają na celu oszołomienie widza i wywołanie głębszych estetycznych doznań.

Język i struktura dramatu charakteryzują się niezwykłym nawarstwieniem absurdalnych i dziwnych scen. Postaci w Szewcach posługują się niewiarygodnym i często bardzo specyficznym językiem, który potęguje u widza odczucie surrealizmu i metafizycznej refleksji. Wypowiedzi takie jak „To ci sturba, psia ją cholera w suczą by ją wlań!” są przykładami formy, która zamiast wyrażać treści realistyczne, działa estetycznie, wywołując zaskoczenie i głębokie emocje.

Konstrukcja postaci w Szewcach również doskonale wpisuje się w założenia teorii Witkacego. Postacie w dramacie często zmieniają swoje role czy formę, co podkreśla antypsychologiczny charakter dzieła. Przemiana Scurviego w twór psopodobny lub nagłe pojawienia i znikania postaci, brak psychologicznej głębi – wszystko to stanowi świadome odejście od realistycznej konstrukcji fabuły i postaci.

Fabularna struktura Szewców jest świadomie pozbawiona logicznego ciągu przyczynowo-skutkowego. Dramat jest pełen nielogicznych i złożonych scen, które współgrają ze sobą w sposób wewnętrzny, formowy, a nie realistyczny. Akcja jest często pozbawiona sensu, co zmusza odbiorcę do skupienia się na formie, a nie na treści, zgodnie z założeniami Czystej Formy.

Elementy groteski i makabryczne są nierozerwalną częścią dramatu i stanowią ważny aspekt teorii Czystej Formy. Przykłady deformacji świata przedstawionego wywołują u widza uczucia niepokoju, groteski, ale też głębokiego estetycznego doznania. Analiza tych motywów pokazuje, jak deformacja rzeczywistości jest wykorzystywana przez Witkacego do wstrząśnięcia widzem, zmuszając go do metafizycznej refleksji.

Ważnym elementem dramatu są również prowokacje i aluzje, które Witkacy wplata w tekst, by wywołać szok i zaskoczenie. Autentyczne nazwiska, aluzje do prawdziwych osób, wulgarność i szokujące wypowiedzi – to wszystko sprawia, że widz jest zmuszony do pełniejszego zaangażowania w dzieło, kontemplując jego formę i przesłanie.

W praktyce teatralnej teoria Czystej Formy oznacza, że elementy formalne stają się najważniejszym aspektem spektaklu. W dramacie Szewcy wszystkie te aspekty działają na odbiorcę, wpływając na jego interpretację i odbiór dzieła. Witkacy poprzez zastosowanie specyficznej struktury, języka, konstrukcji postaci oraz elementów groteski i makabry, realizuje swoje założenia dotyczące wywołania metafizycznego uczucia u widza.

Estetyczne uzasadnienie tych elementów jest niezwykle istotne. Jan Błoński, znany krytyk literacki, podkreślał biegłość i niezwykłość wypowiedzi bohaterów Witkacego jako wartości estetycznej. Wartości te, choć z pozoru chaotyczne, mają swoje głębokie uzasadnienie w teorii Czystej Formy, dzięki której dramat zyskuje na znaczeniu jako dzieło artystyczne.

Podsumowując, analiza zastosowania teorii Czystej Formy w dramacie Szewcy wykazuje, jak Witkacy realizował swoje artystyczne cele poprzez skomplikowaną strukturę, specyficzny język, konstrukcję postaci, groteskę i makabrę. Dramat ten, zgodnie z założeniami teorii, przesuwa akcent z treści na formę, wywołując głębokie emocje i metafizyczne refleksje u widza.

Znaczenie teorii Witkacego dla współczesnego teatru jest nie do przecenienia. Jego podejście wpłynęło na awangardowe praktyki teatralne, otwierając nowe możliwości interpretacji i artystycznej ekspresji. Teoria Czystej Formy, choć trudna do realizacji, pozostaje inspiracją dla wielu współczesnych twórców teatralnych, prowadząc do powstawania dzieł o unikalnej wartości estetycznej.

Osobiście uważam, że teoria Czystej Formy Witkacego, choć teoretycznie może wydawać się skomplikowana i wymagająca, w praktyce teatralnej pozwala na stworzenie niezwykle intensywnych i głęboko poruszających dzieł. Szewcy jako przykład realizacji tej teorii są dla mnie dowodem na to, że forma może oddziaływać na widza równie mocno, a może nawet mocniej, niż realistyczna treść. Witkacy, poprzez swoją unikalną wizję, zmienia nasze podejście do teatru i sztuki, pozostawiając trwały ślad w literaturze i estetyce.