Szewcy - problematyka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 31.07.2024 o 9:58

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 31.07.2024 o 9:20

Stanisław Ignacy Witkiewicz, bardziej znany jako Witkacy, to jedna z najintrygujących postaci polskiej literatury XX wieku. Twórca wszechstronny, malarz, filozof, pisarz i dramaturg, zostawił po sobie dziedzictwo, które do dziś budzi kontrowersje i podziw. Wśród jego najważniejszych dzieł literackich znajdują się powieści takie jak "Nienasycenie" czy "Pożegnanie jesieni", ale to dramat "Szewcy" stanowi jedno z najbardziej reprezentatywnych dla jego twórczości osiągnięć. W swoich dziełach Witkacy wprowadzał zasadę Czystej Formy, zakładającą autonomię dzieła sztuki, która działa na odbiorcę przede wszystkim emocjonalnie i estetycznie, a nie logicznie. Takie podejście pozwalało mu swobodnie operować absurdalnością i groteską, co widzimy także w "Szewcach".

Dramat "Szewcy" opublikowany w 1934 roku to jedno z ostatnich ważniejszych dzieł Witkacego, które do dziś zachwyca i zaskakuje swoim układem fabularnym oraz wielowarstwową problematyką. Akcja rozgrywa się w nieokreślonej przyszłości, w której rząd szewców – prości ludzie wykonujący prosty zawód – dokonuje rewolucji i przejmuje władzę. Główne postacie to Sajetan Tempe, przewodnik rewolucyjny, prokurator Scurvy oraz Hiper-Robus, kolejny przywódca rewolucji. Tematyka sztuki oscyluje głównie wokół problemów pustki metafizycznej, rewolucji oraz upadku kultury, co uczyniło "Szewców" dziełem nie tylko artystycznie wybitnym, ale także bogatym w głębokie treści filozoficzne i socjologiczne.

Jednym z głównych problemów poruszanych w "Szewcach" jest kwestia pustki metafizycznej, pojęcia kluczowego dla zrozumienia twórczości Witkacego. Zmysł metafizyczny, według autora, to umiejętność postrzegania życia i świata jako czegoś więcej niż tylko sumy materialnych elementów. Witkacy uważał, że współczesny człowiek zatracił ten zmysł, dając się przytłoczyć przez świat technologii i ideologii pozbawionych głębszego sensu. Wyrażenie "Nuda, nuda coraz gorsza", pojawiające się w "Szewcach", to kwintesencja tej pustki. Postaci, które z jednej strony dążą do zmian, z drugiej strony cierpią na egzystencjalną nudę, nie znajdując w swoim życiu głębszego sensu. Utrata zmysłu metafizycznego prowadzi do tego, że religia i filozofia, które kiedyś nadawały życiu sens, zostają zastąpione przez ideologie. Te z kolei stają się podwalinami dla totalitaryzmów i technokracji, bez miejsca na indywidualizm i wyższe wartości duchowe.

Witkiewicz w "Szewcach" nie szczędzi krytyki dla rewolucji, ukazując ją jako proces nie tylko destrukcyjny, ale i samopożerający. Rewolucja, będąca centralnym wątkiem dramatu, ukazuje swe prawdziwe oblicze jako nieustanna przemoc i manipulacja. Przez ewolucję postaci Sajetana Tempe, od rewolucyjnego lidera do zdegenerowanego tyrana, Witkacy ilustruje tezę, że rewolucja pożera własne dzieci, prowadząc do systematycznego niszczenia pierwotnych wartości i ideałów, które ją zapoczątkowały. Sajetan, który najpierw jest zdolny do uniesień rewolucyjnych, z czasem staje się ofiarą samego systemu, który stworzył. Po jego śmierci, Tempe staje się symbolem martwej idei – lidera rewolucji wyniesionego na piedestał, ale którego ideały zostały zdewaluowane przez kolejnych tyranów. Witkacowska wizja rewolucji to nie tylko krytyka samego procesu zmiany władzy, ale wskazanie na jego destrukcyjne mechanizmy, które zamiast prowadzić do ulepszenia społeczeństwa, prowadzą do jego dalszej degeneracji.

Upadek kultury to kolejny ważny problem przedstawiany w "Szewcach". Witkacy dostrzegał, że współczesna mu kultura schodziła na margines, będąc wypierana przez technokratyczne i ideologiczne narracje. W dramacie ośmiesza narodowe symbole i dzieła kultury, ukazując je w groteskowym, wręcz absurdalnym świetle. Widać to wyraźnie poprzez nawiązania do "Wesela" Wyspiańskiego, które Witkacy wplata w "Szewców" w sposób pełen ironii i kpiny. Przykłady parodii, takie jak chochoł czy postać Dziwki bosej, która jest karykaturą narodowego mitu, służą do pokazania, że kultura narodowa staje się bezzębna i bezwartościowa, tracąc swój pierwotny sens i znaczenie. Witkacy stawia tezę, że schyłek kultury prowadzi do zaniku sił kierujących cywilizacją, a więc kultury, sztuki i religii. Bez tych filarów, społeczeństwo staje się podatne na technokrację i ideologie, które ignorują indywidualne potrzeby jednostek na rzecz kolektywnych programów.

Podsumowując, "Szewcy" Witkacego to dramat głęboko zakorzeniony w problematyce związanej z pustką metafizyczną, rewolucją oraz upadkiem kultury. Omówione kwestie są ze sobą wzajemnie powiązane, tworząc spójną i przemyślaną wizję świata, w którym jednostka zatraca sens swojego istnienia, podmioty rewolucyjne stają się nowe władztwo, a kultura schodzi na margines społecznego życia. Przesłanie dramatu wciąż jest aktualne, zwłaszcza w kontekście współczesnych zagrożeń totalitaryzmami oraz utratą wartości kulturowych w dobie globalizacji i cyfryzacji. Witkacy, jako twórca, wniósł istotny wkład w polską literaturę i teatr, ukazując w sposób niemal proroczy zagrożenia, które stały się obecne w XX i XXI wieku. Jego nowatorskie podejście do dramaturgii oraz unikalny styl sprawiają, że "Szewcy" pozostają do dziś jednym z najbardziej interesujących i wartościowych dzieł literatury polskiej.