Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.08.2024 o 21:40

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 15.08.2024 o 20:53

Groteska to jedna z najbardziej specyficznych kategorii estetycznych, cechująca się celowym zniekształceniem rzeczywistości, nierzadko w sposób komiczny, przerażający lub absurdalny. Charakteryzuje się ona zestawieniem sprzecznych elementów, takich jak to, co wysokie i niskie, śmieszne i poważne, piękne i brzydkie. Groteska jako kategoria literacka zyskała na znaczeniu w XX wieku, kiedy to licznie wykorzystywano ją do podkreślania absurdów rzeczywistości społecznej, politycznej i filozoficznej.

Dramaty Stanisława Ignacego Witkiewicza, znanego również jako Witkacy, oraz Sławomira Mrożka stanowią znakomite przykłady literatury groteskowej. Witkacy, będący jednym z pionierów polskiego teatru awangardowego, oraz Mrożek, znany z jego satyrycznych i absurdalnych utworów, obaj wykorzystywali groteskę jako narzędzie do komentowania współczesnych im realiów. W niniejszym wypracowaniu skoncentrujemy się na analiza i porównanie dwóch wybranych fragmentów dramatów, "Szewcy" Witkiewicza oraz "Męczeństwo Piotra Oheya" Mrożka, pod kątem uzyskiwania efektu groteskowości.

W dramacie "Szewcy" Stanisława Ignacego Witkiewicza szczególnie znamienny jest fragment z Aktu II, po przewrocie dokonanym przez Dziarskich Chłopców i prokuratora Scurvy'ego. W sytuacji tej Sajetan Tempe, były mistrz szewski, oraz wykładowcy techniczni i Księżna, znajdują się w absurdalnie ponurej sytuacji, gdzie pojęcia wysokiej materii filozoficznej mieszają się z prozaiczną codziennością.

Groteskowość w "Szewcach" uzyskiwana jest na kilku poziomach. Po pierwsze, poprzez język: Witkacy często zestawia wysokie, quasi-filozoficzne monologi z wulgarnymi, potocznymi dialogami. Sajetan, opisując swoje ręce jako "obmierźle", zderza to z rozważaniami na temat sensu życia i pracy. Ten kontrast tworzy atmosferę, w której powaga miesza się ze śmiesznością, a filozoficzne przemyślenia z trywialnością dnia codziennego.

Postaci pełnią tu również kluczową rolę w budowaniu groteski. Szewcy, będący przedstawicielami niskiej klasy społecznej, paradoksalnie prowadzą dyskusje na najwyższym poziomie intelektualnym, debatując o teorii względności i problemach metafizycznych. Wprowadzenie Księżnej, która zostaje zmuszona do wykonywania pracy szewców, dodatkowo potęguje absurd tej sytuacji. Deformacja postaci i ich nieprzystające do siebie role kreują komiczną i przerażającą rzeczywistość jednocześnie.

Z kolei w "Męczeństwie Piotra Oheya" Sławomira Mrożka mamy do czynienia z sytuacją równie absurdalną, lecz o innej charakterystyce groteskowości. Kluczowy fragment dotyczy sceny, w której urzędnik informuje rodzinę Oheyów o tygrysie przebywającym w ich łazience. Sytuacja ta, mimo swej absurdalności, jest traktowana z powagą przez postaci, co tworzy groteskowy efekt.

Efekt ten osiąga Mrożek przede wszystkim przez kontrast językowy i sytuacyjny. Oficjalny, biurokratyczny język urzędnika zestawiony zostaje z absurdalnością samej sytuacji, gdzie istnienie tygrysa w łazience przedstawiane jest jako coś całkowicie normalnego. Członkowie rodziny także przyjmują tę wiadomość bez zdziwienia, co dodatkowo potęguje efekt groteski.

Również postaci w dramacie Mrożka pełnią istotną rolę w budowaniu atmosfery groteskowej. Syn pana Oheya, przebrany za księdza Kordeckiego, oraz profesor naukowo dowodzący nonsensowne możliwości istnienia tygrysa, wpisują się w absurdalny, lecz jednocześnie poważny ton dramatu. Dyskusje na temat metod zgładzenia tygrysa, inspirowane historią polowań w Indiach, kontrastują z powagą sytuacji i reakcjami postaci, tworząc złożony efekt komiczno-przerażający.

Porównując metody uzyskiwania groteski przez obu autorów, możemy dostrzec zarówno podobieństwa, jak i różnice. Zarówno Witkacy, jak i Mrożek, zniekształcają rzeczywistość, jednak ich metodologie są inne. Witkacy osiąga efekt groteski poprzez przemieszanie wysokiego, filozoficznego języka z potocznymi, wulgarnymi wypowiedziami, akcentując tym samym konflikty społeczne i filozoficzne. Z kolei Mrożek buduje groteskę poprzez zestawienie powagi sytuacji z jej absurdalnym kontekstem, kładąc nacisk na absurdy biurokracji i społeczne konwencje akceptujące nonsens.

Witkiewicz często posługuje się groteską, aby podkreślić filozoficzne i społeczne przemyślenia dotyczące natury rzeczywistości, pracy, oraz konfliktów klasowych, ukazując je w sposób deformujący, lecz jednocześnie przejaskrawiający ich wewnętrzne sprzeczności. Mrożek zaś używa groteski jako narzędzia do krytyki biurokratycznego systemu i absurdu społecznych konwencji, wskazując na śmieszność i bezsens otaczającej rzeczywistości.

Podsumowując, badanie groteski w literaturze Witkiewicza i Mrożka ukazuje, że jest to niezwykle bogate narzędzie literackie, pozwalające na głębszy wgląd w rzeczywistość społeczną i polityczną. Groteska, poprzez swoją deformującą naturę, uwypukla absurdy współczesnego świata, pozwalając autorom na wyrażenie krytyki i refleksji nad otaczającą ich rzeczywistością. Warto kontynuować analizy tego zjawiska, aby lepiej zrozumieć jego znaczenie i funkcję we współczesnej literaturze.