O co chodzi w Szewcach?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 7.08.2024 o 18:47

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 7.08.2024 o 17:54

Dramat "Szewcy" Stanisława Ignacego Witkiewicza, znany także jako Witkacy, jest wyjątkowym przykładem literatury modernistycznej, będąc jednocześnie nośnikiem idei groteski i realizacji koncepcji Czystej Formy, stworzonej przez samego autora. Witkacy, który był nie tylko dramatopisarzem, ale także filozofem i teoretykiem sztuki, w "Szewcach" wykorzystuje teoretyczne podstawy swojej filozofii, by poprzez sztukę wyrazić głęboko zakorzenione przekonania na temat ludzkiej egzystencji, społeczeństwa, polityki i przyszłości ludzkości. Groteskowy charakter dramatu, który polega na zniekształceniu świata przedstawionego, jest kluczowy do zrozumienia jego przesłania, które ostrzega przed degradacją człowieczeństwa wynikającą z rozwoju systemów politycznych oraz zanikaniem duchowego pierwiastka w człowieku.

Teoria Czystej Formy jest fundamentalnym aspektem twórczości Witkacego. Według niego, sztuka powinna służyć jako most łączący człowieka z metafizyczną Prawdą Istnienia, odchodząc od zasady mimesis, czyli naśladowania rzeczywistości. Witkacy wierzył, że poprzez zniekształcenie rzeczywistości i stworzenie zupełnie nowych form artystycznych, możliwe jest ukazanie głębszych prawd o świecie i człowieku. W "Szewcach" groteska staje się narzędziem, które umożliwia odcięcie się od realistycznego przedstawienia rzeczywistości i wprowadzenie do fabuły elementów absurdalnych i irracjonalnych. Zaburzone związki przyczynowo-skutkowe w fabule, zaskakujące przemiany postaci i nienaturalne dialogi to cechy, które doskonale oddają ducha tej teorii.

Fabuła "Szewców" składa się z trzech aktów, z których każdy przybliża nam kolejne etapy społecznych i politycznych przewrotów. W pierwszym akcie poznajemy głównych bohaterów: szewca Sajetana Tempego oraz jego czeladników, którzy żyją w świecie pełnym absurdu i błahostek. Przez dramat przewija się także Księżna, będąca symbolem dawnej arystokracji, oraz prokurator Robert Scurvy, uosabiający przedstawiciela państwowej władzy. Witkacy poprzez te postaci kreuje absurdalne i groteskowe portrety różnych warstw społecznych. W tej części dokonuje się pucz faszystowski, w wyniku którego stara władza zostaje obalona, a władzę przejmują szewcy.

Drugi akt odsłania przed widzem następne stadium rewolucji, która przybiera formę komunistycznej transformacji społeczeństwa. Tutaj Witkacy prezentuje przerażające skutki rewolucji: wewnętrzne rozbicie bohaterów, chaos moralny i wartościowy oraz inwersję tradycyjnych ról społecznych. Władza proletariatu przybiera na sile, lecz z biegiem czasu okazuje się, że przemiany, które miały przynieść wyzwolenie i równość, prowadzą jedynie do nowego rodzaju zniewolenia i konformizmu. Powoli emerging z chaosu rewolucji wyłania się technokracja jako dominujący ustrój.

W trzecim akcie technokracja osiąga szczyt swojego rozwoju, a dramaturgia pokazuje społeczeństwo, które zmechanizowało się do tego stopnia, że utraciło swoją indywidualność. Przemysł i technologia zdominowały życie społeczne i duchowe, redukując człowieka do roli trybika w wielkiej maszynie. Bohaterowie przestają odczuwać potrzebę buntu, stają się bezwolnymi narzędziami bezduszego systemu. Witkacy ukazuje tutaj, jak technokracja, mimo pozornej efektywności, dehumanizuje jednostki i pozbawia je wszelkich transcendentalnych wartości.

Dramat Witkacego jest głęboką krytyką różnych systemów politycznych, takie jak faszyzm, komunizm i technokracja. Każdy z tych ustrojów w „Szewcach” prowadzi do dehumanizacji człowieka i rozkładu tradycyjnych wartości. Symboliczne przedstawienie rewolucji jako cyklu przemian od faszyzmu przez komunizm do technokracji jest ostrzeżeniem przed nieustannym dążeniem do utopii, które kończy się katastrofą. Utrata duchowego pierwiastka człowieczeństwa, tak silnie akcentowana przez Witkacego, manifestuje się przez duchową pustkę, w której pogrążają się społeczeństwa pod wpływem zawirowań politycznych.

Witkacy, poprzez swoją groteskową formę, obnaża także paradoksalną naturę rewolucji i postępu technicznego. Ukazuje, jak kolejne próby naprawy świata poprzez rewolucje prowadzą do rozkładu i wypierania tradycyjnych wartości. W kontekście konsumpcjonizmu i technokratyzmu, człowiek staje się zredukowany do roli ujednoliconego bytu, sterowanego przez ideologie, które zamiast wyzwalać, narzucają nowe formy zniewolenia.

Istotnym aspektem dramatu jest również jego polityczne przesłanie. Chociaż Witkacy stara się tworzyć dzieła oderwane od rzeczywistości, to jednak "Szewcy" zawierają wyraźne odniesienia do współczesnych mu wydarzeń historycznych i tendencji społecznych. Doświadczenia z czasów przedwojennej Polski i obserwacje zmian politycznych w Europie inspirowały go do stworzenia dramatu, który ostrzega przed totalitaryzmem i unifikacją ludzkości w systemach politycznych. Według Witkacego, przyszłość zdominowana przez technokrację i utratę indywidualności to katastrofalny scenariusz, którego należy unikać.

Sprzeczności w założeniach Czystej Formy, którą Witkacy próbuje realizować w swoich dziełach, stają się widoczne w kontekście "Szewców". Mimo dążenia do czysto artystycznej formy, Witkacy nie unika wplatania politycznych i społecznych aluzji w narrację. Zachowanie zasad Czystej Formy poprzez tworzenie groteski i absurdalnych sytuacji jest zderzone z rzeczywistością, która inspiruje i prowokuje artystę do refleksji nad kondycją ludzką. Drama ukazuje, w jakim stopniu dramat spełnia założenia teorii, jednocześnie będąc krytyką współczesnych systemów politycznych.

Podsumowując, "Szewcy" Stanisława Ignacego Witkiewicza to dramat, który łączy w sobie koncepcję Czystej Formy, groteskowy charakter i ostrą krytykę systemów społecznych oraz politycznych. Witkacy wykorzystuje absurd i groteskę, aby przekazać głęboko zakorzenione przemyślenia na temat człowieczeństwa i przyszłości ludzkości. Dramat ukazuje, jak rewolucje i technokracja prowadzą do dehumanizacji i utraty duchowego pierwiastka człowieczeństwa. Witkacy w ten sposób nie tylko realizuje swoje artystyczne koncepcje, ale także dostarcza niezwykle ważnego ostrzeżenia przed przyszłością, w której człowiek, pozbawiony ducha, staje się trybikiem w maszynie systemu. Poprzez "Szewców" Witkacy skłania do refleksji nad kondycją człowieka i społeczeństwa, poddając krytyce zarówno utopijne ideologie, jak i bezmyślną technokrację.