Dialog z romantyzmem. Rozważ sposoby i funkcje nawiązywania do tradycji romantycznej w utworach późniejszych epok. W pracy odwołaj się do: Mistrza i Małgorzaty, utworów literackich z dwóch różnych epok i wybranego kontekstu.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 7.08.2024 o 12:44

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 7.08.2024 o 12:05

#

Romantyzm jako epoka literacka, istniejąca w pierwszej połowie XIX wieku, wywarł ogromny wpływ na literaturę i kulturę, kształtując styl i podejście do wielu tematów w kolejnych epokach. Fundamenty tej epoki opierały się na indywidualizmie, zwracaniu uwagi na uczucia i emocje, eksponowaniu konfliktów wewnętrznych, wykorzystywaniu motywów fantastycznych oraz kreowaniu narodowych mitologii. Wielu późniejszych pisarzy i artystów nawiązywało do tradycji romantycznej, nie tylko jako źródła inspiracji, ale również jako przedmiotu krytyki, co prowadziło do fascynującego dialogu z tą epoką.

W niniejszej pracy zostanie przeanalizowany sposób i funkcje nawiązywania do tradycji romantycznej w „Mistrzu i Małgorzacie” Michaiła Bułhakowa, „Lalce” Bolesława Prusa, „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego oraz „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza. Przy tej okazji omówione zostaną główne cechy i założenia romantyzmu, które stanowią tło do analizy literatury z kolejnych epok: Rosja radziecka, Pozytywizm w Polsce, Młoda Polska oraz Dwudziestolecie Międzywojenne.

Część I: "Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa a tradycja romantyczna

Postać Wolanda może być postrzegana jako współczesny odpowiednik Mefistofelesa z „Fausta” Goethego. Obie postacie łączy motyw diaboliczny, któremu towarzyszą niecodzienne i nadprzyrodzone zjawiska. Woland, podobnie jak Mefistofeles, wprowadza do utworu elementy fantastyczne i groteskowe. Przez swoją obecność i działania we współczesnej Moskwie, Woland wprowadza chaos i zmusza ludzi do konfrontacji z ich najgłębszymi pragnieniami i lękami.

Mistrz jako romantyczny bohater to postać wpisująca się w romantyczny indywidualizm, samotność i wybitność. Jego nieszczęśliwa miłość do Małgorzaty oraz obsesyjne poświęcenie się twórczości przypominają cechy typowe dla Konrada z „Dziadów” Adama Mickiewicza. Mistrz, podobnie jak Konrad, przeżywa wewnętrzne rozterki i cierpienie związane z niemożliwością realizacji swoich ideałów. Mimo że żyje we współczesnym świecie, jego postawa i emocje nawiązują do romantycznego wzorca bohatera.

Elementy fantastyczne w „Mistrzu i Małgorzacie” są liczne i barwne, od nocnego balu u szatana, przez loty na miotłach, po inne zjawiska nadprzyrodzone. Te motywy posiadają korzenie w literaturze romantycznej, gdzie duchy, zjawy i wampiry były częstymi postaciami. Fantastyka u Bułhakowa pozwala na przerysowanie, kontrastowanie rzeczywistości oraz ukazanie konfliktów wewnętrznych i społecznych w sposób bardziej wyrazisty i symboliczny.

Atmosfera tajemniczości w „Mistrzu i Małgorzacie” utrzymuje czytelnika w ciągłym napięciu, co przypomina wiele klasycznych dzieł romantycznych, gdzie tajemnice i niepewność były kluczowymi elementami fabuły. Bułhakow zręcznie podrzymuje tę aurę przez całą powieść, co wzmacnia jego dialog z romantyczną tradycją.

Część II: Pozytywistyczna polemika z romantyzmem na przykładzie "Lalki" Bolesława Prusa

Stanisław Wokulski jest bohaterem, który nosi w sobie ślady romantycznego wychowania oraz doświadczeń powstania styczniowego. Jego wewnętrzny konflikt wynika z próby pogodzenia romantycznych ideałów z praktycznym, pozytywistycznym podejściem do życia. Wokulski jest pełen pasji i emocji, jednak musi się zmierzyć z twardymi realiami świata, w którym żyje. Jego dążenie do samorealizacji poprzez miłość do Izabeli Łęckiej odkrywa przepaść między marzeniami a rzeczywistością.

Negatywny wpływ romantycznych ideałów widoczny jest w nieudanej miłości Wokulskiego do Łęckiej, która kończy się bolesnym rozczarowaniem. Romantyczne uniesienia i idealizacja miłości prowadzą do nieszczęścia i próby samobójczej, symbolizującej destrukcyjny wpływ romantyzmu na życie jednostki. Wokulski, próbujący żyć jak romantyczny bohater, staje się ofiarą swoich własnych snów i wyobrażeń.

Pozytywizm kontra romantyzm w „Lalce” to dualizm, który Prus wyraźnie eksponuje, krytykując romantyzm za jego niepraktyczność i destrukcyjność. Przez pryzmat historii Wokulskiego, Prus demonstruje, że tylko realistyczne podejście do życia, skoncentrowane na pracy, nauce i społecznym zaangażowaniu ma sens w nowoczesnym społeczeństwie.

Część III: Młodopolskie tradycje romantyzmu w "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego

Fantastyczne zjawy i duchy, takie jak Wernyhora i Stańczyk, wprowadzają do dramatu elementy nadprzyrodzone, co jest charakterystyczne dla romantycznej literatury. Te zjawy reprezentują duchy przeszłości, które mają wpływ na teraźniejszość, symbolizując nieustanne powracanie narodowych mitów i ideałów. Motywy te służą Wyspiańskiemu do ukazania ciągłości tradycji oraz napięcia między przeszłością a współczesnością.

Patriotyzm i mesjanizm w „Weselu” to kontynuacja romantycznych zrywów niepodległościowych, przekształcona przez Wyspiańskiego w nowy wymiar. Autor wykorzystuje te motywy, aby skrytykować postawę bierności i zniechęcenia współczesnego społeczeństwa. Poprzez ukazanie rozmów i zachowań bohaterów, wyraża pragnienie odnowienia duchowych wartości, które były źródłem siły w czasach romantycznych powstań.

Krytyka pozytywizmu w „Weselu” wyraża się przez postawy bohaterów, którzy reprezentują różne warstwy społeczne i ich materializm. Wyspiański, jako artysta, odrzuca ten materializm, podkreślając potrzebę duchowego odrodzenia, co stanowi nawiązanie do romantycznego duchowego idealizmu.

Część IV: Groteska i parodia romantyzmu w "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza

Parodia romantyzmu w „Ferdydurke” polega na ośmieszaniu stereotypów związanych z romantycznym mesjanizmem i idealizacją polskiej szlachty. Gombrowicz bezlitośnie parodiuje Mickiewicza i Słowackiego, ukazując absurdy i nadmierne uproszczenia w ich twórczości. Przez groteskowanie romantycznych wątków, demaskuje ich sztuczność i nieprzystawalność do współczesnych realiów.

Krytyka epoki jest szczególnie widoczna w scenach, gdzie tradycja romantyczna jest demontowana. Przykładem jest „upupianie” bohaterów, które symbolizuje narzucanie sztywnych schematów i stereotypów, wynikających z romantycznych ideałów. Gombrowicz przenikliwie rozważa, jak przeszłość romantyczna wpływa na współczesność, ukazując potrzebę jej rewizji i krytycznego przemyślenia.

Zakończenie

Dialog z romantyzmem jest istotny, gdyż stanowi punkt odniesienia w rozważaniach nad tożsamością kulturową i artystyczną. Historia literatury romantycznej nieustannie wpływa na późniejsze epoki, pobudzając je do kreatywnego myślenia i reinterpretacji tradycji, co czyni ją niekończącą się przygodą pełną odkryć i przemyśleń.

W kontekście współczesnym, literatura nadal może czerpać z tradycji romantycznej, odkrywając nowe aspekty i interpretacje. Dialog ten pozostaje asysta wciąż żywy i inspirujący, przekraczając granice czasowe i kulturowe, ukazując uniwersalne wartości i dylematy człowieka.

Bibliografia:

1. Bułhakow, M. "Mistrz i Małgorzata" 2. Prus, B. "Lalka" 3. Wyspiański, S. "Wesele" 4. Gombrowicz, W. "Ferdydurke" 5. Mickiewicz, A. "Dziady" 6. Goethe, J.W. "Faust"

Przypisy:

1. Para językowa między fantastycznym a groteskowym w „Mistrzu i Małgorzacie”. 2. Postać Wokulskiego a konflikt ideowy między romantyzmem a pozytywizmem. 3. Duchy i zjawy w „Weselu” jako kontynuacja romantycznych motywów. 4. Groteska i parodia romantyzmu w „Ferdydurke” jako demontaż stereotypów.