Szewcy a postulat Czystej Formy

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.08.2024 o 20:57

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 8.08.2024 o 20:04

Twórczość Stanisława Ignacego Witkiewicza, znanego jako Witkacy, stanowi wyjątkowe zjawisko w literaturze polskiej i światowej. Jego dramat "Szewcy" jest wybitnym przykładem realizacji metafizycznych koncepcji i postulatów artystycznych, z których najważniejszym jest teoria Czystej Formy. Witkacy uważał, że celem sztuki powinno być dostarczenie odbiorcy drogi do metafizycznych tajemnic istnienia, co podkreślał w swoich licznych teoriach. Artysta twierdził, iż tradycyjnie pojęta działalność intelektualna nie jest w stanie tego osiągnąć z powodu stępienia "zmysłu metafizycznego" we współczesnym człowieku.

W koncepcji Czystej Formy sztuka ma być środkiem kontemplacji i przeżycia duchowego, a nie jedynie odwzorowaniem rzeczywistości. Postulat ten zakłada, że forma dzieła artystycznego, a nie jego treść, powinna mieć główne znaczenie, co ma umożliwić pełne doświadczenie metafizyczne. Naszym celem jest zbadanie, w jakim stopniu dramat "Szewcy" realizuje te postulaty. Warto zaznaczyć, że nie wszystkie założenia Czystej Formy są w pełni spełnione w utworze.

Całkowite odpolitycznienie sztuki

Witkacy wykorzystuje "Szewców" do przedstawienia uniwersalnych przesłań, takich jak ostrzeżenie przed utratą pierwiastka duchowego czy analiza kolejnych rewolucji społecznych. Przykłady scen, które szczególnie podkreślają polityczne i ideologiczne przesłania, to między innymi dyskusje bohaterów na temat rewolucji i władzy. Prokurator Scurvy i Sajetan Tempe są postaciami, które w swoich monologach i dialogach nie tylko komentują bieżące wydarzenia, ale także przewidują przyszłość, wskazując na cykliczność społecznych zmian i uchybienia ludzkiej natury.

Paradoksalnie, być może właśnie to zaprzeczenie postulatu odpolitycznienia sztuki czyni z "Szewców" dramat bardziej skuteczny jako narzędzie krytyki i refleksji społecznej. Celowa niespójność z postulatem Czystej Formy może sugerować, że Witkacy świadomie używał swojej teorii jako punktu odniesienia, a nie dogmatycznego prawa, co tym samym wzbogaca odbiór dzieła.

Wyzwolenie sztuki spod rygorów realizmu

Dramat "Szewcy" jest doskonałym przykładem tego odrealnienia. Już sama konstrukcja fabuły oraz groteskowe sytuacje wykraczają daleko poza ramy realistyczne. Śmierć Sajetana Tempe, który mimo swej śmierci kontynuuje swoje monologi, jest przykładem zerwania z fizyką i logiką klasyczną. Podobnie absurdalne są inne elementy fabularne, jak choćby sytuacja z Aktu I, gdzie Księżna traci zęby, co nie jest później uwzględnione w dalszej części dramatu.

Chaos fabularny, szczególnie widoczny w Akcie III, w którym poprzez szybkie i niespodziewane zmiany wydarzeń kreowany jest świat pełen wewnętrznych sprzeczności i niedopowiedzeń, wykracza poza konwencjonalne pojmowanie fabuły. Witkacy zachęca również aktorów do przerysowywania zachowań, co dodatkowo wprowadza element chaosu i wyzwala widzów spod rygorów realistycznej inscenizacji.

Specyficzna kreacja bohaterów

Bohaterowie "Szewców" przeżywają egzystencjalny ból istnienia i są poszukiwaczami tajemnicy ludzkiego bytu. Przemoc, erotyzm i szokowanie widza są środkami, których Witkacy używa, by wyzwolić sztukę ze sztywnych ram konwencji społecznych. Język, którym posługują się bohaterowie, jest pełen przesady, kalamburów, dziwacznych nazwisk, absurdalnej dosłowności i celowej grafomanii. Przykładem może być monolog Księżnej, która mimo swojej arystokratycznej pozycji wygłasza kwestie w sposób prymitywny i wulgarny.

Symbioza filozofii i trywialności jest jednym z najważniejszych elementów kreacji bohaterów w "Szewcach". Szewcy, na przykład, wplatają wiedzę filozoficzną do swoich przyziemnych rozmów, powodując, że ich wypowiedzi stają się pełne wewnętrznych sprzeczności i absurdów. W Akcie III, Prokurator Scurvy dosłownie "schodzi na psy", co jest nie tylko dosłownością językową, ale i symbolicznych przejawem degradacji człowieka do poziomu zwierzęcia.

Analiza kluczowych scen, jak na przykład scena z utratą zębów przez Księżną czy scena, w której Prokurator Scurvy zaczyna zachowywać się jak pies, ukazują, jak bardzo Witkacy wykorzystuje groteskę i absurdalność jako środek wyrazu, niwelując równocześnie granice między rzeczywistością a fantazją.

Podsumowanie

Dzieło Witkacego służy nie tylko jako medium dla idei i krytyki społecznej, ale również jako przestrzeń do eksperymentów formalnych, które stanowią wyzwanie zarówno dla artystów, jak i widzów. Groteska, chaos i specyficzna kreacja bohaterów mają na celu wywołanie refleksji metafizycznej, nawet jeśli niektóre założenia Czystej Formy zostają celowo naruszane, aby wzbogacić przekaz artystyczny.

Wpływ dramatów Witkacego na współczesną sztukę jest nie do przecenienia. Jego awangardowe podejście do teatru, zerwanie z konwencjami realizmu i specyficzne przedstawienie bohaterów znalazły swoje miejsce w teatrze eksperymentalnym i awangardowym. Witkacy pozostaje inspiracją do refleksji nad przyszłością Czystej Formy i rozwoju sztuki w kierunku bardziej wyzwolonego i innowacyjnego wyrazu artystycznego.