Odpowiedzialność w literaturze: romantyzm, pozytywizm, dwudziestolecie międzywojenne

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.02.2024 o 10:47

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 24.02.2024 o 12:04

Odpowiedzialność jest jedną z najważniejszych wartości, jaką powinien posiąść każdy człowiek. Określa ona gotowość do ponoszenia konsekwencji własnych działań oraz dbania o dobro innych. O znaczeniu tej wartości w życiu człowieka wiele mówi literatura różnych epok, w tym romantyzmu, pozytywizmu czy okresu dwudziestolecia międzywojennego.

Jednym z dzieł, w których idea odpowiedzialności odgrywa kluczową rolę, jest "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego, należące do literatury dwudziestolecia międzywojennego. Opowieść o Cezarym Baryce, młodym Polaku, który po zakończeniu I wojny światowej wraca do odrodzonej ojczyzny, pokazuje proces kształtowania się jego postawy obywatelskiej i dojrzewania do podjęcia życiowej odpowiedzialności. Po wielu perypetiach bohater zdaje sobie sprawę, że prawdziwa odpowiedzialność nie polega na ślepej walce czy rewolucji, ale na ciężkiej pracy na rzecz odbudowy i rozwoju kraju. Pierwsze kroki w fabryce w Boleborzy stanowią dla niego wstęp do dorosłego życia, w którym musi działać z myślą o przyszłości narodu.

"Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego jest kolejnym utworem, w którym pojęcie odpowiedzialności przybiera bardzo głębokie znaczenie. Autobiograficzna opowieść o życiu w sowieckim łagrze stawia przed bohaterem niezwykle trudne wybory moralne i pokazuje, jak w ekstremalnych warunkach ujawniają się najgłębsze wartości. Zmagając się z brutalnością i nieludzkością, bohaterowie utworu uczą się odpowiedzialności nie tylko za własne życie, ale również za życie i godność innych więźniów. Jest to odpowiedzialność przejawiająca się w małych gestach solidarności, wsparciu moralnym dla towarzyszy niedoli czy nawet w podtrzymywaniu godności poprzez pamięć o kulturze i wartościach, z których pochodzą.

Romantyzm, epoka pełna nieskrępowanej wolności i emocji, również poruszała temat odpowiedzialności, choć w nieco inny sposób. "Dziady" cz. III Adama Mickiewicza to dramat ukazujący polską walkę o wolność, w której kwestia odpowiedzialności za naród i jego przyszłość staje się kluczowa. Konrad, młody bohater dramatu, doświadcza różnych form buntu i poszukiwania własnego ja. Jego postawa ewoluuje od buntu indywidualistycznego do rozumienia, że prawdziwa odpowiedzialność leży w służbie innym i poświęceniu dla wyższych ideałów.

W kontekście pozytywizmu warto wspomnieć o "Lalce" Bolesława Prusa. Choć utwór ten skupia się głównie na historii miłości i społecznych obserwacjach, pośrednio dotyka także kwestii odpowiedzialności indywidualnej za losy społeczności. Wokulski, bohater tej powieści, swoją pracą, ambicją i nieustannym dążeniem do doskonałości, także stanowi przykład postawy odpowiedzialnej, dążącej do poprawy warunków życiowych własnych i swojego otoczenia.

Analizując powyższe dzieła, możemy zauważyć, że idea odpowiedzialności, choć różnorodnie przedstawiana, stoi w centralnym punkcie zainteresowania pisarzy różnych epok. Z jednej strony jest to odpowiedzialność za własne decyzje i ich konsekwencje, z drugiej - za losy innych ludzi oraz przyszłość narodu. Wartości te pozostają aktualne, ucząc czytelników, niezależnie od wieku, refleksji nad własnym życiem i podjętymi w nim wyborami.