Czy uważasz, że Harpagon śmieszy, wzbudza politowanie czy też przeraża?

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 22.11.2025 o 12:57

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 20.06.2024 o 11:15

1. Wstęp

1.1. Wprowadzenie do dzieła

„Skąpiec” jest jednym z najważniejszych dzieł francuskiego dramatopisarza, Moliera. Ta komedia, napisana w XVII wieku, stanowi doskonały przykład satyrycznego spojrzenia na ludzkie wady, a przede wszystkim na skąpstwo. Molier, znany także jako Jean-Baptiste Poquelin, słynął z tworzenia postaci komicznych, które jednak w swoim głębszym wymiarze skłaniają do refleksji nad ludzką naturą. Głównym bohaterem „Skąpca” jest Harpagon, mężczyzna tak zdominowany przez swoje skąpstwo, że staje się niemalże karykaturalną postacią.

1.2. Znaczenie imienia Harpagon

Imię Harpagon pochodzi z łacińskiego słowa „harpago”, które oznacza „rabuś”, „łupieżca”. To symboliczne znaczenie doskonale odzwierciedla cechy charakteru głównego bohatera. Harpagon nie tylko rabuje innych z ich pieniędzy i majątku, ale także z uczuć, relacji międzyludzkich i wartości moralnych. Jest to postać, która skupia w sobie wszystkie negatywne aspekty nadmiernego przywiązania do materialnych dóbr.

1.3. Teza wypracowania

W niniejszym wypracowaniu postaram się udowodnić, że Harpagon to postać, która przeraża i śmieszy jednocześnie. Jego skrajne zachowania, chciwość i brak uczuć sprawiają, że staje się on zarówno komicznym, jak i tragikomicznym bohaterem, który zmusza czytelnika do zastanowienia się nad granicami ludzkiej moralności.

---

2. Charakterystyka Harpagona

2.1. Skąpstwo jako cecha dominująca

Skąpstwo Harpagona jest cechą, która definiuje jego całe życie i zachowanie. Najbardziej jaskrawy przykład jego skąpstwa widoczny jest w obsesji na punkcie ukrywania swoich kosztowności. Harpagon posuwa się do tak ekstremalnych działań, jak zakopywanie swoich pieniędzy na podwórku. Jego nieustanna podejrzliwość wobec innych, nawet wobec własnych dzieci, nie pozwala mu na spokojne życie. Każdy, kto znajduje się w jego pobliżu, jest potencjalnym złodziejem, co prowadzi do ciągłego stanu nieufności.

2.2. Motywacje działania

Motywacją działań Harpagona jest pragnienie nie tyle pomnożenia swojego majątku, co jego zachowanie za wszelką cenę. Harpagon nawet własne małżeństwo planuje tak, by przynieść mu korzyści materialne. Nie ma w nim prawdziwego uczucia ani intymności – wszystko, co robi, podporządkowane jest idei zbierania i gromadzenia. Harpagon jest gotów poświęcić szczęście swoich dzieci, byleby tylko zaoszczędzić jak najwięcej pieniędzy na posagach.

2.3. Pragmatyzm i prowadzenie interesów

Harpagon prowadzi swoje interesy bez żadnych moralnych zahamowań. Lichwa i oszukiwanie ludzi stają się jego codziennością. Harpagon nie widzi niczego złego w wykorzystywaniu innych, byleby tylko sam mógł się wzbogacić. Jego pragmatyczne podejście do życia, oparte wyłącznie na kalkulacjach finansowych, sprawia, że traci zdolność do empatii i normalnych relacji międzyludzkich.

---

3. Komediowy aspekt postaci

3.1. Przedstawienie wad w krzywym zwierciadle

Molier, jako mistrz komedii, przerysowuje cechy Harpagona, by uwypuklić jego wady. Skąpstwo głównego bohatera staje się wręcz groteskowe, co wywołuje śmiech. Mimo iż skąpstwo jest cechą negatywną, jego nadmiar w przypadku Harpagona sprawia, że postać staje się bardziej śmieszna niż przerażająca. Komedia polega tu na ukazaniu przesadnych zachowań, które w realnym życiu byłyby nie do pomyślenia.

3.2. Komiczne sytuacje z udziałem Harpagona

W „Skąpcu” nie brakuje komicznych sytuacji z udziałem Harpagona. Jego obsesja na punkcie szkatułki pełnej pieniędzy prowadzi do wielu absurdalnych zdarzeń. Harpagon, przekonany o tym, że wszyscy chcą go okraść, potrafi wszcząć alarm z najbłahszego powodu. Jego naiwność i dziecinność, manifestujące się w jego reakcji na utratę szkatułki, są źródłem wielu zabawnych momentów w sztuce.

3.3. Reakcje innych bohaterów

Reakcje innych bohaterów na zachowanie Harpagona również wnoszą komizm do utworu. Służący i członkowie rodziny doskonale zdają sobie sprawę z jego skąpstwa i potrafią zręcznie manipulować Harpagonem, by osiągnąć swoje cele. Przykładem może być scena, w której służący podstępnie wyciąga od Harpagona pieniądze, udając, że robi to w interesie swojego pracodawcy. To wprowadza elementy komedii sytuacyjnej, które śmieszą czytelnika.

---

4. Przerażający aspekt postaci

4.1. Paranoiczna podejrzliwość

Jednakże aspekt przerażający w postaci Harpagona jest równie wyraźny. Jego paranoiczna podejrzliwość sprawia, że traci on poczucie bezpieczeństwa. Każdy dzień jest dla niego walką o utrzymanie swojego majątku. Harpagon nie zna uczucia spokoju ducha, ponieważ zawsze obawia się, że ktoś go okradnie. Ta ciągła nieufność prowadzi do wewnętrznej dezintegracji i utraty zdrowego rozsądku.

4.2. Dehumanizacja i wyobcowanie

Skąpstwo Harpagona prowadzi również do jego dehumanizacji i wyobcowania. Staje się on bardziej maszyną do gromadzenia pieniędzy niż żywym człowiekiem. Jego skąpstwo powoduje, że jest izolowany od społeczeństwa i rodziny. Ludzie przestają widzieć w nim człowieka, a jedynie ucieleśnienie chciwości. Traktowanie ludzi wyłącznie jako potencjalnych złodziei sprawia, że Harpagon sam staje się bezduszny i odseparowany od świata.

4.3. Moralna degrengolada

Pod wpływem swojego skąpstwa, Harpagon stacza się na dno moralnej degrengolady. Nie ma w nim miejsca na uczucia, empatię ani współczucie. Jego skłonność do oszustw, lichwy i wykorzystywania innych jest wyrazem kompletnej degrengolady moralnej. W rezultacie, Harpagon staje się postacią przerażającą – symbolem człowieka, który dla materialnego zysku jest gotów poświęcić wszystko, łącznie z własną duszą.

---

5. Polityka i śmieszność jednocześnie

5.1. Kontrasty postaci

W postaci Harpagona widoczny jest wyraźny kontrast między aspektem komediowym a przerażającym. Molier balansuje między tymi dwiema płaszczyznami, co sprawia, że Harpagon jest postacią wielowymiarową. Z jednej strony jego zachowania są tak absurdalne, że wywołują śmiech, z drugiej strony, te same zachowania mogą szokować i przerażać. To balansowanie między komedią a tragedią sprawia, że postać Harpagona jest tak interesująca i skłaniająca do refleksji.

5.2. Wzbudzanie wstrętu

Harpagon, przez swoje skrajną skąpstwo, wzbudza również wstręt i politowanie w czytelniku. Jego niezdolność do odczuwania jakichkolwiek uczuć poza chciwością sprawia, że staje się postacią godną współczucia. Jest to człowiek, który zrezygnował z wszelkich wartości moralnych tylko po to, by gromadzić pieniądze, co ostatecznie prowadzi do jego wewnętrznej pustki i osamotnienia. Harpagon staje się więc przestrogą przed nadmierną miłością do pieniędzy.

---

6. Analiza psychologiczna bohatera

6.1. Karykaturalna prezentacja postaci

Molier przedstawia postać Harpagona w sposób karykaturalny, mocno uwydatniając jego negatywne cechy charakteru. Harpagon jest niemalże uosobieniem skąpstwa, co sprawia, że staje się postacią niezwykle wyrazistą. Brak równowagi w jego emocjach i zachowaniach czyni go postacią ekstremalną, a tym samym bardziej interesującą z psychologicznego punktu widzenia.

6.2. Przerażająca prawda o człowieku

Postać Harpagona odkrywa przerażającą prawdę o człowieku zdominowanym przez jedną wadę – skąpstwo. Jego postać jest przestrogą przed tym, jak jedna cecha potrafi całkowicie zdominować życie człowieka, niszcząc wszystkie inne aspekty jego osobowości. Harpagon staje się symbolem ludzi, którzy dla materialnej korzyści są gotowi poświęcić wszystko, co ważne w życiu – rodzinę, relacje i własną moralność. To, co najbardziej przeraża w postaci Harpagona, to fakt, że jego skąpstwo jest wadą uniwersalną, która może dotknąć każdego, niezależnie od czasów, w których żyje.

---

7. Podsumowanie

7.1. Molierowska krytyka społeczeństwa

„Skąpiec” to nie tylko komedia, ale i krytyka społeczeństwa. Molier ukazuje skąpstwo jako „chorobę” społeczną, która prowadzi do moralnej i emocjonalnej degradacji. Postać Harpagona jest przestrogą przed nadmiernym przywiązaniem do materialnych dóbr i pokazuje, jak bardzo takie skąpstwo może zniszczyć człowieka.

7.2. Ponadczasowość utworu

Tematy poruszane w „Skąpcu” są nadal aktualne. Skąpstwo, chciwość i materializm to wady, które występują również we współczesnym społeczeństwie. Dlatego „Skąpiec” Moliera jest utworem ponadczasowym, który nadal ma wiele do powiedzenia czytelnikom XXI wieku. Wady Harpagona mogą służyć jako lekcja i przestroga przed popełnianiem tych samych błędów.

7.3. Ostateczne wnioski

Podsumowując, Harpagon jest postacią wielowymiarową, która jednocześnie śmieszy, przeraża i wzbudza politowanie. Molier poprzez przedstawienie skrajnego skąpstwa Harpagona, ukazuje zarówno komediowe, jak i tragiczne aspekty ludzkiej natury. Postać ta, mimo że odległa czasowo, nadal budzi emocje, które są uniwersalne i ponadczasowe, czyniąc „Skąpca” jednym z najważniejszych dzieł literatury.