„Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego – opis treści utworu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.07.2024 o 20:29

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.07.2024 o 19:44

Stefan Żeromski, wybitny polski pisarz, przyniósł nam wiele pereł literackich, a wśród nich znajduje się powieść realistyczna zatytułowana „Syzyfowe prace”. Utwór ten nie tylko zachwyca swoją formą literacką, ale przede wszystkim zawiera dramatyczny obraz trudności edukacyjnych polskiej młodzieży w czasach zaborów. Stefan Żeromski ukazuje w niej niełatwe realia, w których przyszło żyć młodemu pokoleniu, oraz ich zmagania z rusyfikacją. Głównym celem powieści jest ukazanie nieludzkich warunków, w jakich polska młodzież musiała się kształcić, a także ich nieugięty opór wobec prób wynarodowienia.

Akcja powieści toczy się w drugiej połowie XIX wieku, w czasach głębokiego zaboru rosyjskiego na ziemiach polskich. Miejscem akcji jest Kielecczyzna, a konkretnie miasteczko Kleryków, które stanowi centrum wydarzeń. To właśnie tam najdobitniej można zaobserwować zmagania młodej polskiej inteligencji z rusyfikacyjną machiną.

Wątek Marcina Borowicza stanowi jeden z głównych filarów fabuły. Marcin, syn szlacheckiej rodziny Borowiczów, zostaje wysłany przez rodziców do szkoły w Klerykowie, by tam kontynuować naukę. Początek jego edukacji ma miejsce w stancji Wiechowskiego w Owczarach. Wiechowski, nauczyciel w tej szkole, stara się zachować pozory edukacji, choć nie brakuje w niej elementów zakazów, a język rosyjski stanowi podstawę nauczania. Marcin, chociaż początkowo jest beztroskim chłopcem, już od pierwszych dni musi zmierzyć się z rygorem szkolnym.

Dramatyzm wydarzeń nasila się wraz z wizytą nadinspektora Jaczmieniewa. Społeczność szkolna ogarnia panika, którą potęgują gorączkowe przygotowania na przybycie ważnego urzędnika. Jak na ironię, przygotowania te obejmują sprzątanie, gotowanie oraz naukę rosyjskich pieśni – wszystko to, by zaimponować inspektorowi. Sytuacja ta pokazuje absurdalność działań podejmowanych przez władze w imię rusyfikacji. Pod wpływem tej wizyty Marcin zaczyna bardziej doceniać tajniki języka polskiego i swojej narodowości.

Kolejnym ważnym etapem w życiu Marcina są egzaminy do gimnazjum w Klerykowie. Dzięki wsparciu matki oraz korepetycjom u egzaminatora Majewskiego, Marcin zdaje egzaminy z sukcesem. Ważnym dla niego momentem była również pomoc udzielona przez Żyda z Klerykowa, który nauczył go kolejnych partii materiału. Marcin, wkraczając w nowe środowisko, trafia na stancję u pani Przepiórkowskiej, gdzie musi zmierzyć się z nowymi wyzwaniami, takimi jak trudności w nauce matematyki. Pomocą służy mu kolega, przezwany przez uczniów Pytią, który pomaga mu zrozumieć skomplikowane zagadnienia matematyczne.

Mimo że życie szkolne nie ogranicza się tylko do nauki, przynosi również chwile relaksu, jak podczas Zielonych Świątek, kiedy Marcin odwiedza Gawrony i cieszy się czasem wolnym z kolegami. Jednak tragiczne wydarzenie – śmierć matki Marcina – wywiera ogromny wpływ na jego życie i naukę. Następuje kryzys, z którego Marcin wychodzi dzięki wsparciu nowych znajomych, m.in. Wilczka, oraz ponownemu zbliżeniu się do nauki i religii. Zmienia go także dramatyczne wydarzenie z bronią palną, które ukazuje prawdziwe oblicze determinacji Marcina.

Rusyfikacja stanowi kluczowy wątek powieści. Wprowadzenie nowego dyrektora szkoły i zaostrzenie zasad codziennego życia szkolnego pokazuje, jak narastający reżim próbuje złamać duch młodych Polaków. Wzmożone nadzory i inwigilacje tylko potęgują opór uczniów, którzy zaczynają buntować się przeciwko zakłamaniom nauczyciela Kostriulewa, zwłaszcza podczas jego lekcji historii.

Niesamowity wpływ na uczniów wywiera Bernard Zygier, nowy uczeń, który odważnie recytuje „Redutę Ordona” Adama Mickiewicza. Recytacja ta staje się iskrą zapalającą patriotyczne zapędy młodzieży. W efekcie zaczyna powstawać koło patriotyczne, co przyczynia się do wzrostu poczucia tożsamości narodowej wśród uczniów.

Wątek Jędrka Radka, kolejnego bohatera powieści, ukazuje trudności edukacyjne biednej chłopskiej młodzieży. Radek, pochodzący z ubogiej rodziny, dzięki wsparciu nauczyciela Paluszkiewicza, dostaje szansę na lepsze życie poprzez edukację. Dzięki korepetycjom i wsparciu Borowicza, Radek może kontynuować naukę w gimnazjum, mimo trudności.

Ostateczne przemiany bohaterów i ich przygotowania do dorosłego życia są szczególnie widoczne w ostatnich rozdziałach powieści. Marcin, wraz z kolegami, intensywnie przygotowuje się do matury, wykazując niesamowitą determinację. Jednak pomimo sukcesów edukacyjnych, życie przynosi również trudności miłosne. Marcin zakochuje się w Annie Stogowskiej, zwanej Birutą, a ich romans jest jednym z najbardziej poruszających wątków w powieści. Nieszczęśliwe rozstanie z Birutą, która wyjeżdża do Rosji, pozostawia głęboki ślad w jego sercu, ukazując emocjonalną stronę bohatera.

„Syzyfowe prace” to powieść o ogromnym znaczeniu, która oferuje wiele przemyśleń nad wpływem edukacji na formowanie tożsamości narodowej. Ukazuje wytrwałość młodych ludzi w dążeniu do wiedzy mimo wszelkich trudności oraz znaczenie literatury i kultury narodowej w trudnych czasach zaborów. Przesłanie utworu Stefana Żeromskiego pozostaje aktualne i inspirujące, przypominając o sile i determinacji polskiej młodzieży w walce o swoją tożsamość.