Jakie podstawy wobec zła może przyjąć człowiek? Odniesienie do „Dżumy” i tekstu kultury

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.01.2026 o 13:10

W literaturze temat zła i sposobów jego przezwyciężania jest jednym z najważniejszych motywów, który poruszany był przez wieki. Albert Camus w swojej powieści "Dżuma" oraz inne teksty kultury podejmują ten problem na różne sposoby, ukazując złożoność ludzkiej natury i różnorodność reakcji na negatywne i destrukcyjne siły. Przyglądając się reakcjom bohaterów literackich oraz ich postawom wobec zła, możemy zrozumieć, jakie mogą być podstawy wobec niego przyjmowane przez człowieka.

"Dżuma" Alberta Camusa przedstawia historię miasta Oranu, które zostaje nawiedzone przez epidemiczny wybuch dżumy. Mieszkańcy miasta oraz przybyli do niego ludzie znajdują się nagle w sytuacji ekstremalnej, która sprawia, że muszą oni zrewidować swoje przekonania i postawy wobec życia oraz wobec siebie nawzajem. Postać doktora Bernarda Rieux, centralnej postaci powieści, pokazuje jedną z możliwych reakcji na zło. Rieux przyjmuje postawę działania, nie zgadza się na rezygnację ani przyzwolenie na bezsilność. Jego podejście można określić mianem "absurdyzmu działania", zgodnie z którym człowiek powinien przeciwstawiać się bezsensownemu cierpieniu poprzez świadome i nieustępliwe działanie. Doktor Rieux świadczy pomoc chorym, ryzykując własnym życiem, mimo że wie, iż jego działania mogą okazać się bezskuteczne w starciu z nieubłaganą siłą epidemii.

Zła nie da się jednak zawsze łatwo zidentyfikować ani prosto zdefiniować. W wielu tekstach kultury ukazane są różne formy zła, takie jak fałsz, zdrada, nienawiść, a także instytucjonalne zło wynikające z systemów politycznych czy społecznych. Przykładem może być literatura wojenna, gdzie bohaterowie próbują odnaleźć swoje miejsce w sytuacjach granicznych, zmagając się z moralnymi dylematami w obliczu śmierci i zniszczenia. W powieści "Rok 1984" George'a Orwella, totalitarny reżim Ingsoc kontroluje obywateli za pomocą terroru i propagandy. Główny bohater, Winston Smith, stara się znaleźć sposób na opór wobec wszechobecnego zła, jakie uosabia Wielki Brat. Jego postawa ewoluuje od buntu wewnętrznego, przez konspirację, aż po złamanie pod wpływem tortur. Orwell pokazuje, że nie zawsze możliwe jest zwycięstwo nad złem, ale nie należy przestawać go demaskować i zwalczać na miarę swoich możliwości.

Różnorodność postaw wobec zła dobrze obrazuje również literatura polska. W "Medalionach" Zofii Nałkowskiej, opisującej losy ofiar i świadków zbrodni wojennych, ukazane są różnorodne reakcje ludzi wobec wydarzeń, które określone są jako czyste zło. Bohaterowie tej książki stoją przed trudnymi wyborami moralnymi, z których żaden nie jest jednoznacznie dobry. W podobnym duchu Czesław Miłosz w swoim eseju "Zniewolony umysł" bada postawy intelektualistów wobec stalinizmu. Ludzie ci, niejednokrotnie wybitni twórcy kultury, stają przed koniecznością moralnego kompromisu, próbując znaleźć własne miejsce w nowym, opresyjnym świecie. Miłosz przedstawia różne typy intelektualistów; niektórzy z nich starają się racjonalizować swoją współpracę z systemem, inni zaś przeżywają głębokie wewnętrzne rozdarcie.

Kolejną postawą, jaką może przyjąć człowiek wobec zła, jest ucieczka w religię lub duchowość. W "Braciach Karamazow" Fiodora Dostojewskiego, postać Aloszy Karamazowa poszukuje sensu i moralnego porządku w wierze chrześcijańskiej. W kontekście skomplikowanych relacji rodzinnych i zbrodni, Alosza znajduje siłę w duchowych przeżyciach, starając się przebaczać i szerzyć dobro. Jest to podejście, które stawia na nadzieję i transcendentne znaczenie życia ludzkiego.

Reasumując, jak pokazują przytoczone przykłady literackie, człowiek może przyjąć różnorodne postawy wobec zła. Może to być postawa aktywnego działania i niesorozumiałego oporu, refleksji moralnej, kompromisu, ucieczki lub poszukiwania duchowej prawdy. Każda z tych postaw odzwierciedla pewne aspekty ludzkiej natury i złożonej rzeczywistości, w których przychodzi nam żyć. Dzieła literackie, analizując różne drogi, jakie obierają ich bohaterowie, oferują cenne lekcje i inspiracje do refleksji nad własnymi postawami wobec zła.