Kreacjonizm czy dokumentaryzm? Która z artystycznych metod trafniej przedstawia świat?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.03.2024 o 12:11

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

W światowej literaturze wielokrotnie stawiano pytanie o to, w jaki sposób należy przedstawiać świat – czy powinno to być dokładne odzwierciedlenie rzeczywistości, czy może kreacja nowej, alternatywnej rzeczywistości. Stojąc przed tym dylematem, trudno jest jednoznacznie opowiedzieć się za jedną z tych dwóch pozycji, gdyż zarówno dokumentaryzm, jak i kreacjonizm mają swoje niezaprzeczalne walory i uzasadnione zastosowanie w literaturze. Aby zbadać to zagadnienie, warto zanalizować obie metody na podstawie wybranych dzieł literackich.

Zacznijmy od dokumentaryzmu – metody, która podkreśla znaczenie przedstawiania obiektywnych faktów, odrzucającej fabularyzację i kreowanie fikcji na rzecz prezentacji rzeczywistości. Dla przykładu, w obrębie literatury polskiej, "Medaliony" Zofii Nałkowskiej to jedno z najbardziej poruszających dzieł dokumentaryzmu. Autorka relacjonuje w nim losy świadków i ofiar obozów koncentracyjnych, pozostając wierna ich słowom. Dzięki temu faktom przydzielona zostaje rola przewodnika emocji czytelnika, wywołując głębokie wzruszenie bez potrzeby literackich przyozdobień.

Podobną metodę zastosował Gustaw Herling-Grudziński w swojej książce "Inny świat", w której przedstawił doświadczenia związane z pobytu w sowieckim łagrze. Opis tej brutalnej rzeczywistości pozostawia niewielkie pole dla literackiej wyobraźni, ponieważ rzeczywistość ta jest sama w sobie skrajnie dramatyczna i wymagająca autentycznego przedstawienia.

O wartości dokumentaryzmu świadczy także "Rozmowy z katem" Kazimierza Moczarskiego. Dialog między AK-owcem a hitlerowskim zbrodniarzem pozwala dostrzec, jak indywidualne losy przeplatają się z brutalną historią, a rzeczowa narracja umożliwia głęboką analizę psychologiczną postaci i wydarzeń.

Przeciwieństwem dokumentaryzmu jest kreacjonizm, polegający na kreowaniu fikcyjnego świata, który może oddziaływać na emocje i przeżycia wewnętrzne czytelnika. W "Procesie" Franza Kafki mamy do czynienia z absurdalną rzeczywistością, w której główny bohater, Józef K., zostaje wplątany w niemożliwy do zrozumienia system sądowniczy. Ta groteska sytuacji staje się alegorią ludzkiego losu i społeczeństwa, a brak sensu i logicznego wyjaśnienia skłania czytelnika do refleksji nad własną kondycją w świecie.

Satyra polityczna "Folwark zwierzęcy" George'a Orwella poprzez alegoryczne przedstawienie rewolucji komunistycznej, rządów Stalina, ukazuje wartość kreacjonistyczną w literaturze. Poprzez fabularyzację opowieści o zwierzętach na farmie, Orwell prowadzi do głębokiej analizy mechanizmów władzy i ideologii.

Obie metody pozwalały na kreowanie arcydzieł literatury oraz dostarczanie czytelnikom niezwykle bogatego wachlarza emocji i myśli. W przypadku czysto dokumentarycznych dzieł literaturze zostałaby tylko sucha kronika zdarzeń, podczas gdy bez kreacjonizmu stracilibyśmy możliwość zagłębiania się w nierealne, choć odnoszące się do rzeczywistości światy, które mogą być metaforami naszych własnych doświadczeń. Każda z tych dwóch metod przedstawia świat z różnej perspektywy i pozwala na innego rodzaju zrozumienie go.

Wnioskując, trudno jest jednoznacznie stwierdzić, która z metod trafniej przedstawia świat, gdyż obie dostarczają istotnych wartości poznawczych i estetycznych. Różnorodność świata literackiego to wartość sama w sobie – kreacjonizm wzmacnia naszą wyobraźnię i pozwala na eksperymentowanie z formą, natomiast dokumentaryzm przypomina nam o faktach i historiach, o których nie można zapomnieć.

Zarówno kreacjonizm, jak i dokumentaryzm uzupełniają się, tworząc równowagę, która jest niezbędna dla skutecznego zrozumienia i przedstawienia świata w literaturze. Mimo tendencji do stawiania jednej metody ponad drugą, literatura wielokrotnie dowodziła, że najpełniejszy obraz świata można uzyskać tylko dzięki ich połączeniu. Dlatego moim zdaniem zarówno kreacjonizm, jak i dokumentaryzm mają równoznaczne miejsce w literaturze i obie metody są niezbędne dla pełnego odbioru literackiego przedstawienia świata.