Motyw Ikara w literaturze polskiej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.03.2024 o 17:02

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Motyw Ikara wywodzi się z mitologii greckiej, gdzie to samo przestroga przed hybris, czyli pychą i przekroczeniem granic ludzkich możliwości, składa się na dramatyczną opowieść o młodzieńcu, który, używając woskowych skrzydeł skonstruowanych przez swojego ojca, Dedala, wzbił się zbyt wysoko, zbliżył do Słońca, co spowodowało roztopienie wosku i jego upadek do morza. Ten właśnie mit stanowi kanwę do licznych inspiracji w światowej i, co nas tutaj interesuje, polskiej literaturze, gdzie motyw Ikara przybiera różnorodne formy i znaczenia.

Obraz "Pejzaż z Ikarem" Pietera Brueghela zadziwia kontrastem między dramatem Ikara a codziennymi czynnościami ludzi i ogólną obojętnością świata na jego upadek. Ikar jest tu jedynie maleńką postacią tonącą w morzu, których nikt z obecnych na obrazie nie zauważa. Poezja Jarosława Iwaszkiewicza w "Ikarze" pomaga zrozumieć, jak ów motyw przenikający przez historię i kultury, znajduje odnowienie w nowych, czasem niespodziewanych kontekstach. Iwaszkiewicz, opisując Warszawę za czasów okupacji, prezentuje postać chłopca, Michasia, który jak Ikar stara się przekroczyć granice narzucone przez rzeczywistość. Zamiana labiryntu Krety na Warszawę okupacyjna ukazuje dramat jednostki wobec okrutnej i obojętnej rzeczywistości, podobnie jak w przypadku mitu.

Tadeusz Różewicz w wierszu „Prawa i obowiązki” odkrywa nową perspektywę na niespełnienie i klęskę, będąc świadkiem jak ludzka niewola ducha może wpłynąć na tragizm osoby dążącej do wolności i przekraczania ograniczeń. Różewicz z młodzieńczą pasją odwołuje się do chwytającego za serce mitu, by potem, z perspektywy czasu, przyjąć bardziej dojrzałe, krytyczne podejście. W jego interpretacji motyw Ikara wyraża sprzeciw wobec tradycji literackiej gloryfikacji buntu i nieszczęścia wobec racjonalnej, codziennej egzystencji.

Ernest Bryll przeciwnie, wydaje się zadawać pytanie, czy dramat Ikara powinien dominować w sztuce nad codziennym heroizmem Dedala. Kontempluje on naturę twórczego procesu i jednostki konfrontowanej z koniecznością dokonywania wyboru między możliwością tragicznego lotu a wytrwałością w ulepszeniu codzienności. Ta dyskusja wokół katharsis pokazuje, jak motyw Ikara może być używany do eksplorowania złożonej dynamiki między osobistą tragedią a powszechną, codzienną rzeczywistością.

W nowszych czasach polska literatura coraz częściej podważa ideał romantycznego Ikara na rzecz pragmatycznego podejścia Dedala. Ta wymiana warty pozwala spojrzeć krytycznie na tradycyjne wzorce i bohaterów oraz otwiera możliwość reinterpretacji mitu Ikara w kontekście współczesnych wydarzeń społecznych i osobistych doświadczeń.

Analiza porównawcza ukazuje, że w polskiej literaturze istnieją dwie tradycje wykorzystywania motywu Ikara: jedna, brueglowska, która akcentuje tragiczność wybitnej jednostki, oraz druga, "rodzimego chowu", z poetami takimi jak Różewicz i Bryll, która podnosi zwykłego człowieka, do codziennego wysiłku, jakim jest życie. Osobiste refleksje nad obiema tradycjami pozwolą zrozumieć ich znaczenie i miejsce w kulturze.

W zakończeniu warto zauważyć, że motyw Ikara w literaturze polskiej przedstawia się jako zjawisko wielowarstwowe, dokonujące ciągłej ewolucji i reinterpretacji. Potencjalne przesunięcie zainteresowania od tragicznych bohaterów do tych, którzy osiągają sukces w codziennym życiu, może otwierać nowe horyzonty dla rozwoju polskiej literatury w kierunku bohaterów, którzy odnoszą sukcesy.

Niewymienne miejsce motywu Ikara w literaturze polskiej dowodzi o jego nieustannej aktualności i zdolności do uchwycenia głębokich ludzkich doświadczeń. Zdolność ta, pomimo upływu czasu, pozostaje niewyczerpanym źródłem inspiracji dla twórców i czytelników, pragnących zgłębiać tajniki ludzkiej natury.