Motyw śmierci w literaturze różnych epok.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.03.2024 o 10:40

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Śmierć od zawsze fascynowała i przerażała ludzi, co znalazło odzwierciedlenie w dziełach literackich na przestrzeni wieków. W literaturze motyw ten był wykorzystywany w różnorodny sposób, od archaicznych przedstawień bohaterskich zgonów po pełne emocji poetyckie refleksje nad przemijaniem.

Starożytność dostarcza przykładów, jak śmierć była postrzegana w kontekście religijnym i mitologicznym. Starożytni Grecy i Rzymianie wierzyli w życie pośmiertne i bogów, którzy zarządzali losem zmarłych. Na przykład, w "Iliadzie" Homera śmierć bohaterów jest nie tylko konsekwencją wojny, ale i spełnieniem woli bogów. W Biblii, od samego początku w Księdze Rodzaju, śmierć jest konsekwencją grzechu – historia Kaina i Abla pokazuje śmierć jako efekt zazdrości, zdrady. Apokalipsa św. Jana z kolei przywołuje symboliczny obraz czterech jeźdźców, w tym Śmierci, która przynosi zniszczenie tego świata.

Średniowiecze wprowadza autorskie rozważania o śmierci, która jest bramą do innego wymiaru. Obraz śmierci w "Rozmowie mistrza Polikarpa ze Śmiercią" podkreśla jej powszechność i nieuchronność, ale też nadzieję na zbawienie. W dziełach jak "Pieśń o Rolandzie" czy "Żywot św. Aleksego" spotykamy ideę męczeństwa i bohaterskiego oddania życia. Natomiast w "Boskiej Komedii" Dantego śmierć otwiera drogę do refleksji nad wiecznością i moralnością człowieka.

Renesans przyniósł humanistyczne podejście do śmierci. Jan Kochanowski w "Trenach" opłakuje śmierć swojej córki, odwołując się do antycznych tradycji literackich. Tu śmierć jest osobistym doświadczeniem, które powoduje filozoficzne rozważania nad sensem życia.

W baroku dominuje zaśpiew vanitas, przypominający o ulotności życia. Naborowski w "Krótkości żywota" i Morsztyn w "Do trupa" malują ironiczno-groteskowe obrazy śmierci, podkreślając jej nieuchronność i ostateczność.

W epoce romantyzmu śmierć staje się polem kontrastów - duchowe pragnienie nieskończoności versus brutalna rzeczywistość. Mickiewicz w "Dziadach" tworzy dialog między żywymi a zmarłymi, łącząc motywy patriotyczne z metafizyką. Motyw samobójstwa i śmierci jako ofiary pojawia się w dziełach Goethego ("Cierpienia młodego Wertera"), Słowackiego ("Kordian") i wielu innych.

W pozytywizmie śmierć jest często następstwem społecznych i psychologicznych niepowodzeń, jak w "Lalce" Prusa, gdzie Wokulski jako romantyczny bohater nie odnajduje siebie w realiach epoki.

Młoda Polska to okres fascynacji śmiercią jako zamykaniem rozdziału, wyczerpaniem życiowego potencjału. W "Ludziach bezdomnych" inżynier Korzecki dobrowolnie idzie na śmierć, a w "Granicach" Nałkowskiej śmierć staje się finałem życiowych wyborów Zenona Ziembiewicza.

Dwie wojny światowe i totalitaryzmy XX wieku przyniosły w literaturze obraz śmierci jako masowego doświadczenia. W literaturze obozowej, jak w opowiadaniach Borowskiego, śmierć jest przedstawiona w niemal dokumentalnym ujęciu. Miłosz w "Campo di Fiori" i Herling-Grudziński w "Innym świecie" przyglądają się ludzkiej obojętności i trudnym warunkom życia podczas wojny.

Pokolenie Kolumbów, jak Baczyński czy Gajcy, pisali jako świadkowie wojennej rzeczywistości i jako tacy, którzy przeczuwali własną śmierć. Różewicz w swoich utworach zmaga się z traumą i strachem, które towarzyszyły po wojnie.

Podsumowując, literatura na przestrzeni wieków różnorodnie podejmowała motyw śmierci, ujmując go w kontekście bohaterskiego działania, filozoficznej medytacji czy buntu przeciwko brutalności rzeczywistości. Śmierć pozostaje wieczną tajemnicą, fascynującą w swojej nieuchronności oraz wciąż inspirującą twórców do poszukiwania odpowiedzi na pytania o sens i cel życia człowieka.