Jak w literaturze różnych epok jest kreowany obraz bohaterskiej śmierci?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.06.2024 o 11:49

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 27.06.2024 o 10:58

Tytuł: Jak w literaturze różnych epok jest kreowany obraz bohaterskiej śmierci?

---

1. Wstęp

Bohaterska śmierć jest jednym z najistotniejszych i najczęściej przedstawianych motywów w literaturze. Definiuje się ją jako śmierć, która zazwyczaj ma miejsce w wyniku heroicznego czynu, poświęcenia dla dobra wspólnego lub obrony wartości takich jak honor, ojczyzna czy religia. W literaturze różnych epok bohaterska śmierć była nie tylko nośnikiem wzniosłych ideałów, lecz także środkiem przekazywania wartości moralnych i etycznych. Jest refleksją nad tym, co oznacza prawdziwy heroizm i poświęcenie.

Bohaterska śmierć odnosi się często do rzeczywistych wydarzeń historycznych, dając literaturze dodatkowy wymiar autentyczności i wzajemnego oddziaływania z rzeczywistością. W literaturze średniowiecznej i XIX-wiecznej można dostrzec wyraźne różnice, jak i podobieństwa w przedstawianiu tego motywu. Celem tego wypracowania jest analiza, jak obraz bohaterskiej śmierci był kreowany w literaturze średniowiecza na przykładzie "Pieśni o Rolandzie" oraz w literaturze XIX wieku na przykładzie "Ogniem i mieczem" Henryka Sienkiewicza.

Przedstawienie przypadków Rolanda, rycerza w epoce średniowiecza, oraz Longinusa Podbipięty jako bohatera powieści historycznej, pozwoli nam lepiej zrozumieć, jak różne epoki kształtowały swoje wzory heroizmu i ofiary.

---

2. Obraz bohaterskiej śmierci w średniowieczu na przykładzie "Pieśni o Rolandzie"

W "Pieśni o Rolandzie" Roland kreowany jest jako doskonały rycerz, idealny w swoim oddaniu królestwu i Bogu. Był dowódcą straży tylnej Karola Wielkiego i jednym z najważniejszych rycerzy króla. Jego postać jest ściśle związana z ideałami teocentryzmu, w którym Bóg, Król i Ojczyzna stanowią triadę wartości największej wagi.

Śmierć Rolanda odbywa się w dramatycznych okolicznościach. Podczas powrotnej drogi z Hiszpanii do Francji tylna straż wojsk Karola Wielkiego zostaje zaatakowana przez siły Saracenów. Roland, zrośnięty z honorem, początkowo odmawia zadęcia w róg, aby wezwać posiłki, uważając to za oznakę słabości. Gdy sytuacja staje się beznadziejna, podejmuje decyzję o wezwaniu pomocy, lecz jest już za późno. W obliczu nieuchronnej śmierci, Roland stara się zniszczyć swój miecz, Durendal, aby nie wpadł on w ręce nieprzyjaciół, co symbolizuje jego niezłomną lojalność i chęć ochrony świętych relikwii.

Śmierć Rolanda jest bogata w symbolikę. Modli się i pokutuje za swoje grzechy, podnosi rękawicę ku niebu, oddaje swoją duszę Bogu. Góra, na której umiera Roland, przywodzi na myśl Golgotę, a sosna, przy której usiadł, porównywalna jest do krzyża. Pojawienie się aniołów, w tym Gabriela, które prowadzą jego duszę do raju, podkreśla boskie uznanie dla jego czynów. Cała scena śmierci nasycona jest heroizmem i patosem, stanowi epicki wzór martyrologii i ofiary dla wyższego dobra.

---

3. Obraz bohaterskiej śmierci w literaturze XIX wieku na przykładzie "Ogniem i mieczem" Henryka Sienkiewicza

W "Ogniem i mieczem" Henryka Sienkiewicza, Longinus Podbipięta jest przedstawiony jako rycerz, którego postępowanie jest zgodne z rycerskimi ideałami średniowiecza. Longinus składa Bogu ślub – obiecuje, że obetnie głowy trzem przeciwnikom jednym cięciem, jako akt wyrzeczenia i dowód swojego oddania.

Śmierć Longinusa jest dramatycznym punktem kulminacyjnym jego rycerskiej drogi. Podczas oblężenia Zbaraża, Kozacy okrążają go i przebijają wieloma strzałami. Podobnie jak Roland, Longinus umiera w samotności, w modlitwie do Matki Boskiej, co wskazuje na jego głęboko dziką religijność i oddanie. Ten samotny moment gwałtownej śmierci nasyca jego postać tragicznym heroizmem.

Symbolika śmierci Longinusa również jest pełna głębokiego znaczenia. Drzewo, pod którym umiera, przypomina scenę z "Pieśni o Rolandzie", a otoczenie wskazuje na powiązania ze średniowiecznym motywem ofiary rycerskiej. Longinus otrzymuje uroczysty pogrzeb, który wywyższa go w oczach ludu i podkreśla jego heroiczny status. Jego śmierć staje się wzorem do naśladowania, ukazuje wartość rycerskiego etosu w nowoczesnej literaturze. Poświęcenie i heroizm Longinusa zostają wynagrodzone, a jego czyn zostaje zapamiętany jako przykład cnót rycerskich.

---

4. Porównanie motywów bohaterskiej śmierci w przykładach literackich

Oba przykłady mają wiele wspólnych cech w sposobie przedstawiania bohaterskiej śmierci. Symbolika taka jak drzewo, modlitwa i samotność w chwili śmierci, odgrywa kluczową rolę w obu utworach. Niezależnie od epoki, etos rycerski obejmuje honor, poświęcenie dla Boga, króla i ojczyzny, a pośmiertne nagrody, takie jak zbawienie czy uroczysty pogrzeb, podkreślają wartość tych czynów.

Jednak różnice w kontekście historycznym są wyraźne. "Pieśń o Rolandzie" odzwierciedla teocentryczne wartości średniowiecza, gdzie religia i rządy królewskości są niepodważalnymi fundamentami życia społecznego. Z kolei "Ogniem i mieczem" Sienkiewicza, choć sięga do dawnych wzorów, jest zakorzenione w specyficznej historii Polski i ma na celu wzmacnianie narodowej tożsamości. Styl narracji również różni się znacznie: średniowieczna pieśń posługuje się epickim patosem i idealizacją, podczas gdy powieść Sienkiewicza charakteryzuje się realistycznym opisem, nadając wydarzeniom wiarygodności i konkretności.

---

5. Podsumowanie

Analiza przedstawia ciągłość, ale również zmienność motywu bohaterskiej śmierci w literaturze na przestrzeni epok. Pomimo różnic w kontekście historycznym i stylu narracji, fundamentalne wartości jak honor, poświęcenie i heroizm pozostają niezmienne. Odwołania do wcześniejszych wzorców literackich w tworzeniu nowych dzieł literackich pokazują, jak głęboko zakorzenione są te wartości w kulturze literackiej.

Dla współczesnego czytelnika, refleksja nad wartością heroizmu i ofiary w różnych kontekstach historycznych i kulturowych może być źródłem głębokiej inspiracji i zadumy. Uniwersalność motywu bohaterskiej śmierci oraz jego wielowiekowy wpływ na literaturę i społeczeństwo świadczą o jego nieprzemijającej wartości i mocy oddziaływania.

---

6. Bibliografia

- "Pieśń o Rolandzie" (średniowieczna pieśń rycerska). - Henryk Sienkiewicz, "Ogniem i mieczem" (powieść historyczna). - Literatura dodatkowa: omówienia i analizy krytyczne odnoszące się do tematu bohaterskiej śmierci w literaturze.