Co kieruje ludzkim losem: wolna wola czy fatum? Analiza

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.04.2024 o 10:42

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Los człowieka od zarania dziejów budził zainteresowanie twórców słowa pisanego. Debata nad wpływem wolnej woli i nieuchronnego fatum na ludzkie życie towarzyszy literaturze od czasów najdawniejszych. Zmagania z tą kwestią ewoluowały przez wieki, podążając za zmieniającym się obrazem świata i postrzeganiem człowieka jako istoty zdolnej kształtować swoje przeznaczenie bądź uległej niewidzialnym siłom.

W literaturze antycznej silnie zarysowana jest dominacja fatum oraz wpływu boskiego na losy bohaterów. Przykładem mogą być dzieła Sofoklesa, takie jak "Mit o Edypie", w którym król Teb mimo prób uniknięcia przerażającej przepowiedni, ostatecznie staje się jej ofiarą. Jego potęga i wysiłki nie mogą zmienić tego, co wyznaczono mu przez siły wyższe. Podobnie "Antygona" ukazuje trudną walkę z determinizmem losu, gdzie katharsis staje się dowodem na to, że Grecy percepcję fatum łączyli z silnym ładunkiem emocjonalnym i przestrogą przed hybris - bezczelnym wyzwaniem wobec bogów.

Średniowiecze to epoka, w której życie człowieka było całkowicie podporządkowane woli Bożej. Człowiek średniowieczny nie wątpił w istnienie Boga, a jego los był postrzegany jako plan wyznaczony z góry. Wolna wola wydawała się istnieć jedynie w obrębie wyboru pomiędzy życiem zgodnym z religijnymi prawdami a grzechem.

Następnie pojawił się renesans, okres w którym człowiek staje się miarą wszystkich rzeczy. W „O żywocie ludzkim” Jana Kochanowskiego poeta konfrontuje się z kapryśną Fortuną, dowodząc, że nawet jej niestałość jest esencją życia. Natomiast w „Trenach”, opłakując zmarłą córkę, Kochanowski doświadcza losu jako siły, która brutalnie przerywa ludzkie marzenia i aspiracje, stawiając pod znakiem zapytania istnienie sprawiedliwego porządku.

Barok, zdominowany przez dualizm i kontrast, także nie omija dyskusji na temat fatum i wolnej woli. Analizując "Makbeta" Shakespeare’a, dostrzegamy, jak przeznaczenie ściera się z osobistymi ambicjami i wyborami tytułowego bohatera. Makbet, kierowany przez proroctwa i swoją ambicję, staje się architektem własnej zguby, co wskazuje na to, że nie wszystko w naszym życiu jest przesądzone z góry; rolę odgrywa także osobista odpowiedzialność.

Następuje oświecenie, w którym to rozum człowieka, a nie fatum, określa los jednostki. Pisarze tacy jak Diderot wyrażają przekonanie, że to ludzki intelekt i decyzje kształtują rzeczywistość, odrzucając tym samym fatalistyczne koncepcje.

Podsumowanie wieków literackich ujawnia rozwój myślenia o ludzkim losie. Od bezwzględnego poddania się boskiemu, przez odnalezienie wartości ludzkiej osobowości w renesansie, po nowożytne przekonanie o możliwości kreowania własnego życia poprzez racjonalne działanie, zauważalne jest sukcesywne przesunięcie akcentu w stronę wolnej woli.

Ostatecznie każda epoka wniosła do refleksji nad losami człowieka coś, co do dziś nas fascynuje. Czy to fatum, czy wolna wola kieruje naszym przeznaczeniem, pozostaje zagadką otwartą na interpretację każdego pokolenia. Ważne jest, by pamiętać, że życie to niepewność i że każdy nowy dzień to dar, który możemy kształtować wedle własnych wyborów, nawet gdy wszechobecne fatum zdaje się rzucać na nas cień.