Odwołując się do wybranych tekstów literackich powstałych do końca XVIII wieku, przedstaw swoje refleksje na temat tego, co kieruje ludzkim losem: wolna wola czy fatum? – konspekt wypowiedzi pisemnej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.07.2024 o 19:03

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.07.2024 o 18:09

#

Kiedy spoglądamy wstecz na liczne teksty literackie powstałe do końca XVIII wieku, możemy zauważyć ewolucję ludzkiego myślenia odnośnie wpływu na los. Zastanawiali się nad nim zarówno starożytni Grecy, jak i średniowieczni teologowie, renesansowi humaniści oraz oświeceniowi filozofowie. Każda epoka wydaje się mieć swoje unikalne spojrzenie na dylemat, który można sprowadzić do jednego pytania: czym naprawdę kieruje się ludzki los – wolną wolą czy fatum?

W wierzeniach starożytnych, fatum, czyli przeznaczenie, było głęboko zakorzenione. Wydarzenia i spotkania często postrzegano jako zdeterminowane przez losem zapisanym z góry. Czy współczesne nam korzenie fatalizmu sięgają tamtych wierzeń? Przykłady z wcześniejszych epok literackich mogą pomóc wyjaśnić, jak te koncepcje się zmieniały i jakie miały znaczenie.

Rozwinięcie

a) Mitologia - mit o Edypie: Mitologia grecka jest pełna dowodów na silne przekonanie o nieuchronności przeznaczenia. Jeden z najbardziej znanych przykładów to los Edypa, bohatera tragedii Sofoklesa. Los Edypa został przesądzony jeszcze przed jego narodzeniem, gdy w związku z przepowiednią, jego ojciec, król Lajos, postanowił porzucić go, aby uniknąć spełnienia ponurego losu. Próby unikania przepowiedni okazały się jednak daremne – Edyp nieświadomie zabił swojego ojca i poślubił własną matkę, co pokazuje nieuchronność losu i limitacje ludzkiej woli.

b) Tragedie antyczne - "Antygona" Sofoklesa: Inną ważną tragedią antyczną jest "Antygona" Sofoklesa. W tym dramacie, podobnie jak w mitologii o Edypie, kwestie wolnej woli i przeznaczenia odgrywają kluczową rolę. Antygona, mając świadomość konsekwencji, mimo to decyduje się pochować swojego brata, idąc wbrew zakazowi Kreona. Jej tragiczny wybór i wynikający z niego los wskazują na nieodwracalność pewnych decyzji oraz na siłę, która działa poza ludzką kontrolą. Postać Antygony pokazuje, jak ludzie mogą być zmanipulowani przez los, a ich próby buntu często prowadzą do tragicznych konsekwencji.

2. Średniowiecze:

W średniowieczu dominującym przekonaniem było teocentryczne spojrzenie na świat, co stawiało Boga jako głównego arbitra ludzkiego losu. W teologii średniowiecza przeznaczenie było często postrzegane jako wyrok Boga. Wierzenia te były skonsolidowane w koncepcji "memento mori" – wszystkie ludzkie dążenia i plany są Ulotne, a końcowy wynik zawsze zależał od Boga. W literaturze średniowiecznej, przykłady takie jak "Boska Komedia" Dantego, przedstawiają ludzi w różnorodnych stanach, które przeżywają w oparciu o swoje czyny za życia.

3. Renesans:

Renesans przyniósł odrodzenie zainteresowania człowiekiem jako centrum wszechświata. Renesansowy humanizm koncentrował się na autonomicznych działaniach jednostek. Jan Kochanowski, w swoim utworze "O żywocie ludzkim", ukazuje ludzkie życie jako teatr zarządzany przez Fortunę, co symbolizuje, że chociaż ludzie mają w pewnym stopniu możliwość decydowania, są oni marionetkami losu. Dla przykładu, w "Trenach", Kochanowski opisuje swoją żałobę po stracie córki Urszuli, co jest ilustracją bezsilności wobec losu i związanych z nim cierpień oraz kryzysu wiary.

4. Barok:

W baroku widoczny jest powrót do silnej religijności i pesymistycznych odcieni życia. Przykład Makbeta z tragedii Williama Szekspira ukazuje, jak człowiek może być kuszony do podjęcia własnych decyzji, losowych w znaczeniu moralnym i etycznym. Makbet, przekonany o swojej przeznaczonej wielkości, dokonuje wielu złowrogich czynów, które ostatecznie prowadzą do jego upadku. Postać ta uosabia zarówno wolną wolę, jak i nieubłagane fatum, ponieważ działania bohatera doprowadzają do konsekwencji, z których nie ma ucieczki. Jego historia kończy się tragicznie, ukazując, że próba oszukania przeznaczenia często prowadzi jedynie do przyspieszenia jego realizacji.

5. Oświecenie:

Oświecenie oznaczało zwrot w stronę racjonalizmu i kwestionowanie nadprzyrodzonych determinantów ludzkiego losu. Filozofowie tamtych czasów, tacy jak Denis Diderot, byli przekonani, że człowiek jest kreatorem swojego losu. Diderot w swoich dziełach podkreślał rolę ludzkiej wolnej woli i wpływu indywidualnych decyzji na życie. W "Kubusiu Fataliscie i jego Panu" Diderot ukazuje dylemat między determinacją losu a ludzką inicjatywą, sugerując, że mimo przewidywanego losu, człowiek ma wpływ na to, jak potoczy się jego życie. Powieść ta stanowi ironiczną grę ze starożytnym motywem fatum, podważając jego nieuchronność na rzecz wolnej woli.

Zakończenie

Problem ten pozostaje otwarty i wieloaspektowy, obejmując zarówno refleksje filozoficzne, jak i codzienne doświadczenia. Ludzie wciąż zmagają się z pytaniem, w jakim stopniu mogą kontrolować swoje życie, a w jakim pozostają pod wpływem nieuchronnych sił.

Wreszcie, pomimo poszukiwań odpowiedzi, warto pamiętać o cieszeniu się każdą chwilą. Niepewność co do istnienia przeznaczenia nie odbiera nam możliwości refleksji nad naszymi decyzjami i ich konsekwencjami. Bo choć nie znamy odpowiedzi na to, co kieruje naszym losem, możemy starać się przeżywać każdy dzień w pełni świadomie.