Konwencja groteskowa w literaturze: "Szewcy", "Ferdydurke"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.04.2024 o 15:21

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 10.04.2024 o 11:07

Konwencja groteskowa jest jednym z najbardziej interesujących i zarazem intrygujących środków stylistycznych, który można znaleźć w literaturze. Umożliwia autorom przekazanie głębokich, często krytycznych spostrzeżeń na temat rzeczywistości, przy jednoczesnym zachowaniu lekkości formy oraz często absurdalnym, a nawet komediowym tonie. Różnorodność jej zastosowań można zaobserwować w wielu utworach, jednak szczególnie bogate przykładem wykorzystania groteski w literaturze są dzieła "Szewcy" Stanisława Ignacego Witkiewicza oraz "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza. Obie te pozycje, choć różnią się stylistyką i osadzeniem w rzeczywistości, wykorzystują konwencję groteskową, by podkreślić pewne uniwersalne prawdy na temat ludzkiej natury oraz dysfunkcyjności społeczeństwa.

W przypadku "Szewców" Witkiewicza, groteska to nie tylko styl literacki, ale także sposób na ukazanie absurdów totalitaryzmu i zakłamania rzeczywistości politycznej. Przy pomocy zdeformowanych postaci, nielogicznych zdarzeń oraz niemożliwych do spełnienia pragnień autor tworzy świat, w którym nic nie jest takie, jakim się wydaje. Szewcy, choć są rzemieślnikami, w rzeczywistości nie produkują butów – działają w świecie pełnym absurdów, w którym produkcja rzeczywistej wartości ustępuje miejsca ideologicznym spektaklom. Witkiewicz używa groteski jako narzędzia krytyki społeczeństwa, którego wartości zostały wywrócone do góry nogami przez totalitarne rządy. W ten sposób konwencja groteskowa pełni rolę dystansu krytycznego, pozwalając czytelnikowi dostrzec, jak łatwo rzeczywistość może zostać zdeformowana przez ideologię.

Z kolei "Ferdydurke" Gombrowicza wykorzystuje groteskę do zbadania chaosu tożsamościowego i społecznych oczekiwań. Poprzez przerysowane, często absurdalne postaci oraz sytuacje, Gombrowicz komentuje presję konformizmu i społeczną tendencję do etykietowania ludzi. Groteskowy świat "Ferdydurke" pełen jest zniekształceń i przekształceń, które służą jako metafora dla procesu formowania tożsamości w świecie pełnym sprzecznych oczekiwań. Dzieło pokazuje, jak granice między dzieckiem a dorosłym, uczniem a nauczycielem, panem a sługą stają się płynne i arbitralne. Groteska w "Ferdydurke" jest więc narzędziem do demaskowania fałszywych wartości i pokazania, że próba przypasowania do społeczeństwa jest równie absurdalna, jak same konstrukcje społeczne.

Oba dzieła, "Szewcy" i "Ferdydurke", wykorzystują groteskę, aby zilustrować absurdy społeczne i polityczne, jednak robią to na różne sposoby. Podczas gdy "Szewcy" koncentrują się na krytyce totalitaryzmu i ideologii, "Ferdydurke" bardziej skupia się na indywidualnym doświadczeniu i tożsamości. Mimo tej różnicy, obie książki wspólnie podnoszą ważne pytania dotyczące roli jednostki w społeczeństwie oraz sposobów, w jakie społeczeństwo kształtuje jednostki. W obu przypadkach groteska służy nie tylko do zabawiania czytelnika, ale przede wszystkim do zmuszenia go do refleksji nad rzeczywistością i własnym miejscem w niej.

Analiza tych utworów pokazuje, że konwencja groteskowa ma głęboki wpływ na przesłanie literackie, umożliwiając autorom zbadanie skomplikowanych i często tabuizowanych tematów w sposób, który jest zarówno przystępny, jak i prowokujący do myślenia. Groteska staje się więc nie tylko stylowym zabiegiem, ale ważnym narzędziem intelektualnym, pozwalającym zagłębić się w analizę ludzkiej kondycji.