Fabularna funkcja postaci doktora Szumana w akcji „Lalki” B. Prusa: świat widziany okiem cynika

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.04.2024 o 10:36

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.04.2024 o 18:24

W literaturze pozytywizmu polskiego wyrazistym obrazem przemian społecznych, postaw i mentalności jest powieść Bolesława Prusa "Lalka". Wśród różnorodnych postaci, jakie kreuje autor, istotną, choć drugoplanową rolę odgrywa doktor Szuman. Jego postać stanowi istotne tło dla rozgrywających się dramatów miłosnych i społecznych, ukazując świat przez pryzmat naukowego cynizmu.

Studium doktora Szumana zaczyna się od jego trudnego życiorysu. Jest to człowiek pozbawiony rodziny, który doświadcza dramatu miłosnego, a nauka staje się dla niego schronieniem od życiowych nieszczęść. Szuman, jako etnograf, analizuje różnorodne kultury i tradycje, co wpływa na jego sposób postrzegania świata – jako miejsca zdominowanego przez instynktowne działania i nieubłagane prawa natury.

Jego światopogląd definiuje cynizm. Szuman twierdzi, że miłość i małżeństwo to nic więcej jak "obrzydliwy handel" służący jedynie zachowaniu gatunku. Takie podejście czyni go sceptykiem, który bez zaufania odnosi się do idealistów i wszelkiego rodzaju romantycznych uniesień. Jego zdaniem, społeczeństwo jest obłudne, a instytucje społeczne - takie jak małżeństwo - są jedynie utrwaleniem tej obłudy.

Relacje Szumana z głównymi postaciami powieści są szczególnie znaczące. Jako przyjaciel Stanisława Wokulskiego, wielokrotnie ostrzega go przed nieszczęsną miłością do Izabeli Łęckiej, postulując bardziej racjonalne i pragmatyczne podejście do życia. W swoich ostrzeżeniach staje się niemal katalizatorem, który stara się wpłynąć na wybory Wokulskiego, starając się go chronić przed bólem i deziluzją. Opinie Szumana, pełne ironii i sarkazmu, są jak zwierciadło dla ówczesnej moralności i obyczajowości warszawskiej.

W kontekście fabularnym, doktor Szuman pełni rolę głosu krytyki i rozsądku. Jest to postać, która kontrastuje z idealistycznym romantyzmem wielu innych bohaterów powieści. Symbolizuje zderzenie idei romantycznych z realiami pozytywistycznego świata, gdzie nauka i pragmatyzm zaczynają dominować nad uczuciowymi wyborami.

Szuman jest także wzorcowym przykładem pozytywistycznego intelektualisty, dla którego nauka stanowi narzędzie do zrozumienia i lepszego organizowania świata. Jego cynizm, choć pełen pesymizmu, jest formą obrony przed rozczarowującą rzeczywistością, którą nazywa "podłą cywilizacją".

Podsumowując, rola doktora Szumana w "Lalce" jest wielowymiarowa. Przyczynia się on do głębi psychologicznej i tematycznej powieści, oferując zarazem soczysty komentarz do motywów miłości, pracy i mechanizmów społecznych. Szuman jest postacią, która mimo swojej apatii i znużenia życiem, wciąż skłania czytelników do refleksji nad własnymi wartościami i postawami wobec życia i miłości.

Odniesienia do jego postaci w krytyce literackiej często podkreślają, jak istotną rolę pełni w dramaturgii powieści i jak głęboko wpisuje się w kontekst ówczesnych przemian. Jak można zauważyć, Szuman, mimo bycia postacią drugoplanową, jest nieodzownym elementem, który wzmacnia przesłanie i realizm "Lalki".