Przedstaw stosunek Stefana Żeromskiego do szlachty polskiej wyłaniający się z „Przedwiośnia”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.05.2024 o 17:26

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.05.2024 o 18:58

Stefan Żeromski w swojej powieści "Przedwiośnie" ukazał szlachtę polską w sposób, który zasługuje na szczegółową analizę ze względu na jego krytyczny stosunek i głębokie zrozumienie społecznych paradoksów tamtych czasów. "Przedwiośnie", uznanie za jedno z najważniejszych dzieł literatury polskiej, stanowi wyrazisty komentarz do sytuacji społeczno-politycznej Polski na początku XX wieku, szczególnie po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku.

Żeromski, poprzez obrazowanie życia szlacheckiego dworu Nawłoć, gdzie główny bohater, Cezary Baryka, spędza pewien czas, kreśli portret decadent. Dawny blask i bogactwo dworku Wielosławskich to tylko pozory kryjące duchową pustkę i zatrzymanie w rozwoju. Dwór, z jego architektonicznym splendorem i codziennymi rytuałami, wydaje się być reliktami przeszłości. Hipolit Wielosławski, pomimo swojej inteligencji, jest postacią tragiczną ze względu na swą bierność i oderwanie od realnych problemów kraju. Laura, zdeklarowana arystokratka, zajmuje się głównie życiem towarzyskim, będąc przez to daleka od zrozumienia i zaangażowania w sprawy społeczne.

Obraz szlachty u Żeromskiego kontrastuje z idealizacją tego stanu, jaką znaleźć można w dziełach romantyzmu, na przykład w "Panu Tadeuszu" Mickiewicza. W "Przedwiośniu" szlachta jest przedstawiona jako klasa bezczynna, utopiona w hedonizmie, ignorująca zarówno bieżące wydarzenia polityczne, jak i powszechną biedę. Krytyka ta jest widoczna zwłaszcza w kontrastach pomiędzy luksusowym życiem na dworze a trudnymi warunkami życia chłopów i robotników.

Cezary Baryka, początkowo zafascynowany szlacheckim stylem życia, przechodzi transformację, która jest odzwierciedleniem załamania mitu szlachetności. Jego początkowa fascynacja zamienia się w rozczarowanie, kiedy uświadamia sobie, że prawdziwe wartości nie są zgodne z archaicznością i izolacją, jakie prezentuje szlachta. Los Cezarego staje się symbolem nowego poglądu na role społeczne i odpowiedzialność, zwłaszcza w kontekście nowo odzyskanej niepodległości.

Żeromski wykorzystuje również stylistykę oraz język do sarkastycznego i ironicznie ostrego przedstawienia szlachty. Niekiedy jego ton staje się wyraźnie krytyczny, co dodatkowo potęga dystans czyniony przez autora do postaci szlacheckich. Dzieło to pełne jest alegorii i symboli – Laura czy Hipolit zostają postawieni jako reprezentanci swojego środowiska, a ich życiebezpośrednio wskazuje na moralną i ideową pustkę.

Wpływ, jaki "Przedwiośnie" miało na społeczną percepcję szlachty, był zauważalny. Żeromski zmuszał swoich współczesnych - a przez to także i nas, dzisiejszych czytelników - do refleksji nad przyszłością kraju i role, jaką w jego kształtowaniu powinny odgrywać elity. Publikacja ta stała się motywacją do dyskusji o odpowiedzialności, o potrzebie przekształceń, co ma szersze implikacje dla oceny procesów modernizacyjnych w Polsce.

"Przedwiośnie" Żeromskiego to znakomity przykład literatury pełniącej funkcję społeczną i krytyczną. Analiza dzieła sugeruje, że stosunek autora do szlachty nie jest jednoznacznie negatywny, jednakże nie ma wątpliwości co do jego krytycznego podejścia do bierności i samozadowolenia, jakie prezentowała ta klasa w obliczu ważnych wyzwań narodowych. Świadomość ta jest bezcenna i wciąż aktualna zarówno w kontekście historycznym, jak i współczesnym, sugerując stałą konieczność rozliczania się z przeszłością oraz aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym.