Zestaw pytań pojawiających się na maturze ustnej obejmujących epokę Młodej Polski

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 19.05.2024 o 7:57

Epoka literacka Młoda Polska, rozciągająca się od lat 90. XIX wieku do wybuchu I wojny światowej, była okresem buntu, poszukiwania nowych dróg wyrazu oraz reakcji na zawody związane z rzeczywistością społeczną i polityczną. Artyści i pisarze tej epoki czerpali z romantyzmu, by podkreślać swoją indywidualność oraz duchowość. Ważnymi pojęciami, które przyczyniły się do kształtowania jej unikalnego charakteru, są dekadentyzm, symbolizm i impresjonizm, będące odpowiedzią na kryzysy końca wieku oraz dążenie do uwolnienia sztuki od tradycyjnych ograniczeń.

Dekadentyzm, jako postawa życiowa i kierunek literacki, symbolizował odczucie głębokiej beznadziejności oraz rozpaczliwego kryzysu moralności i kultury. Schyłek XIX wieku przyniósł ze sobą wielkie zmiany cywilizacyjne, którym towarzyszyło poczucie chaosu i rozkładu. Ludzie coraz częściej zwracali się ku apatii, uciechom cielesnym i używkom, szukając odskoczni od nieuchronnie zbliżającego się końca. Literatura pełna była obrazów nihilisty, który traci sens istnienia i oddaje się rozpaczy. Jednym z czołowych przedstawicieli tej postawy był Kazimierz Przerwa-Tetmajer ze swoim rozważaniem nad niemożnością jakiejkolwiek aktywności i ideową pustką. Przykłady takich dzieł literackich to choćby utwory "Koniec wieku XIX" i "Evviva l’arte!".

Symbolizm, przeciwieństwo realizmu, odrzucał mimetyczną estetykę rzeczywistości, zastępując ją eksploracją nieuchwytnego, duchowego aspektu świata. Filozoficzne podstawy symbolizmu opierały się na założeniu, że rzeczywistość jest tylko zasłoną, kryjącą prawdziwą, ukrytą esencję spraw. Poeci i artyści wykorzystują symbole, by przekazywać treści naddane, głęboko ukrywające prawdziwy sens. Stosowanie synestezji, czyli łączenie różnych wrażeń zmysłowych w sztuce, było powszechne u młodopolskich poetów, jak np. u Bolesława Leśmiana. Symbolika tego okresu była złożona i niejednoznaczna, prowadząc czytelnika ku głębokim refleksjom nad naturą rzeczywistości.

Impresjonizm, wywodzący się z malarstwa, przeniknął także do literatury, w której artystyczna technika odbierania świata przez pryzmat subiektywnych odczuć i przelotnych wrażeń zdobyła popularność. Impresjonistyczne malarstwo charakteryzowało się odrzuceniem precyzyjnych linii na rzecz kolorowych plam, często tworzonych w plenerze, co oddawało chwilowe, ulotne wrażenie. W literaturze, takie podejście miało na celu oddanie subiektywnych przeżyć bohaterów, ulotności chwili, jak np. w utworach Stefana Żeromskiego.

Młoda Polska często nawiązywała do romantyzmu, który dostarczał inspiracji dla neoromantyzmu widocznego w dziełach początku XX wieku. Fascynacja romantyzmem objawiała się w licznych odniesieniach do Mickiewicza, Słowackiego, a także Norwida, którego pisma odkrywano na nowo. Główne założenia romantyzmu, takie jak mistycyzm, spirytualizm, intuicjonizm, motyw szatana i postaci nadprzyrodzonych, przetransponowano na współczesne realia, nadając im nowe znaczenia. Romantyczna koncepcja artysty wyobcowanego, tajemniczego proroka, bliska była młodopolskim twórcom, którzy czuli się wyalienowani w społeczeństwie. Koncepcja nadczłowieka, będąca próbą przekroczenia granic ludzkiego istnienia, również znalazła swoje odzwierciedlenie w literaturze i sztuce tego okresu.

Sztuka w Młodej Polsce była uznawana za najwyższą wartość, niemal religię. Artysta, postrzegany jako natchniony prorok, miał za zadanie przewodzić duchowym przemianom społecznym. Stanisław Przybyszewski, jeden z czołowych ideologów tej epoki, propagował hasło "sztuka dla sztuki", postulując uwolnienie sztuki od wszelkich więzów społecznych i politycznych, tak aby mogła być całkowicie autonomiczna i elitarna.

Młodopolska fascynacja ludowością była także znaczącym nurtem w literaturze tej epoki. Jan Kasprowicz, pochodzący z wiejskiego środowiska, wprowadzał do swojej twórczości motywy chłopskie, ukazując życie na wsi w całej jego złożoności. Stanisław Wyspiański, w "Weselu", podejmował problematykę wiejską, łącząc ją z tematami narodowymi. Władysław Reymont, w epopei "Chłopi", przedstawił życie wsi z uwzględnieniem kalendarza liturgicznego i prac polowych, tworząc dzieło o ponadczasowym znaczeniu.

Przykładem porównania dzieła literackiego i filmowego może być "Wesele" Wyspiańskiego i jego adaptacja filmowa przez Andrzeja Wajdę. Wyspiański stworzył dzieło nowatorskie, bogate w możliwości interpretacyjne, w którym realistyczne postacie, takie jak Poeta czy Dziennikarz, spotykają fantastyczne postaci jak Chochoł. Filmowa wersja Wajdy wprowadza nowe środki wyrazu, takie jak muzyka i obraz, które potęgują odbiór dzieła, choć różni się od wersji literackiej.

"Chłopi" Reymonta to przykład chłopskiej epopei, która łączy w sobie losy realistycznych postaci, takie jak Maciej Boryna czy Antek Boryna, z symboliką i mitologią wsi polskiej. Struktura powieści oparta na kalendarzu liturgicznym i pracach polowych nadaje jej rytmiczności i podkreśla związek człowieka z naturą i cyklami przyrody.

Symboliczno-narodowy charakter "Wesela" można zauważyć w inspirowaniu się przez Wyspiańskiego prawdziwym wydarzeniem, jakim było wesele poety Lucjana Rydla. Postacie realistyczne i fantastyczne w utworze symbolizują różne lęki i kompleksy społeczne. Wyspiański krytykuje bierność i zniechęcenie w polskim społeczeństwie, zachęcając do działania i zmian.

Miłość w literaturze romantycznej i młodopolskiej jest tematem, który wciąż fascynuje. W romantyzmie miłość miała wymiar duchowy, tragiczny i przeznaczenia. W Młodej Polsce natomiast miłość była bardziej emocjonalna i cielesna, często przedstawiana w kontekście emancypacji, hedonizmu i chwilowości uczucia. Utwory młodopolskie, takie jak "Z Tatr" Przerwy-Tetmajera, ukazują miłość w sposób bardziej zmysłowy i dramatyczny.

Podsumowując, Młoda Polska była epoką intensywnych poszukiwań duchowych i artystycznych, które miały ogromny wpływ na kształtowanie literatury i kultury polskiej. Analiza utworów tej epoki pozwala zrozumieć bogactwo tematów i znaczenie tego okresu w kontekście historycznym i literackim. Refleksja nad dziełami młodopolskimi ukazuje ich nieprzemijający wpływ na współczesną kulturę, a także inspiruje do dalszych poszukiwań literackich i artystycznych.