Funkcja motywu człowieka z marginesu społecznego w literaturze i filmie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.05.2024 o 19:57

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.05.2024 o 19:43

Motyw człowieka z marginesu społecznego jest obecny w literaturze i filmie z wielu powodów, zarówno po to, aby zilustrować różnorodność ludzkiego doświadczenia, jak i skłonić do refleksji nad złożonością kondycji ludzkiej. Człowiek z marginesu społecznego, zgodnie z definicją podaną przez Słownik języka polskiego, to ktoś wiodący pasożytniczy tryb życia, zwykle pozostający w konflikcie z prawem, zdegenerowany materialnie i moralnie. Jednakże to negatywne spojrzenie jest często krytykowane, ponieważ nie uwzględnia złożoności przyczyn i okoliczności, które prowadzą do marginalizacji. W literaturze i filmie motyw ten pełni różnorodne funkcje, pokazując wpływ struktury społecznej, osobistych wyborów i traumatycznych doświadczeń.

W literaturze przejawem motywu człowieka z marginesu społecznego jest powieść Stefana Żeromskiego "Dzieje grzechu". Bohaterką tej powieści jest Ewa Pobratyńska, która w związku z miłością do zamężnego mężczyzny, Łukasza Niepołomskiego, rezygnuje z moralnych zasad i doprowadza samą siebie do upadku. Porzucając dom i angażując się w zakazane uczucie, Ewa stopniowo traci swoją moralność. W końcu zabija noworodka pod nieobecność ukochanego, co jest punktem kulminacyjnym jej moralnego i emocjonalnego upadku. W dalszej części życia Ewa mści się i nawiązuje związki z pospolitymi przestępcami, co jeszcze bardziej ją dehumanizuje. Jej decyzja o wstąpieniu na drogę prostytucji i jej ostateczna śmierć są wynikiem jej destrukcyjnych wyborów.

Znaczenie tego motywu w powieści Żeromskiego polega na realistycznym i surowym przedstawieniu miłości jako siły destrukcyjnej, która może prowadzić do moralnego upadku. To swoiste studium społecznych i psychologicznych przyczyn upadku Ewy oraz ukazanie, jak wpływy społeczne i osobiste decyzje mogą prowadzić do marginalizacji.

Film również daje nam ciekawe przykłady ludzi z marginesu społecznego. W filmie Konrada Niewolskiego "Symetria" głównym bohaterem jest Łukasz Machnacki, niesłusznie oskarżony i osadzony w więzieniu. Film pokazuje jego przemianę od niewinnej i naiwnie wierzącej w sprawiedliwość jednostki do brutalnego więźnia, zmieniającego swój światopogląd pod wpływem niesprawiedliwości i brutalnych warunków panujących w więzieniu. Niewolski pokazuje, jak warunki zewnętrzne mogą wpłynąć na psychikę człowieka, przekształcając go w społecznego wyrzutka.

Podobnie w filmie Darrena Aronofsky'ego "Requiem for a Dream", bohaterka Sara Goldfarb, matka narkomana, staje się ofiarą uzależnienia od tabletek odchudzających w wyniku dążenia do iluzorycznych marzeń. Aronofsky ukazuje tragiczną ironię społeczeństwa, w którym pogoń za nierealistycznymi ambicjami prowadzi do destrukcji i upadku.

Kolejnym przykładem jest "Edi" Piotra Trzaskalskiego, gdzie tytułowy bohater, kloszard Edi, mimo swojego położenia na marginesie społeczeństwa, nosi w sobie głębokie zasady moralne. Jego życie ulega transformacji, gdy zostaje zobowiązany do opieki nad dzieckiem. Edi pokazuje, że nawet w najtrudniejszych warunkach wartość przyjaźni i miłości stoi ponad materialnym dostatkiem. Przesłanie tego filmu to empatia i zrozumienie dla ludzi żyjących poza głównym nurtem społeczeństwa.

Postać Rafała Wojaczka stanowi łącznik pomiędzy literaturą a życiem marginesu społecznego. Wojaczek, kontrowersyjny poeta, świadomie wybrał życie na marginesie. Jego wiersze, takie jak "Dotknąć", "Zapis z Podziemia" czy "Lament bohaterów", ukazują ponurą rzeczywistość i dramatyzm wyborów prowadzących do samoizolacji i emocjonalnego wyczerpania.

Twórczość Marka Hłaski również obfituje w motywy ludzi żyjących na marginesie. W opowiadaniu "Następny do raju" przedstawia on robotników wykluczonych przez system polityczny PRL. Żyjąc w odizolowanej społeczności, bohaterowie nie mają wyboru i są zmuszeni do trudnych decyzji. W cyklu opowiadań izraelskich Hłaski pokazuje byłych więźniów, którzy po odbyciu kary nie mogą znaleźć sobie miejsca w normalnym życiu. Zdobyte w brutalnej rzeczywistości doświadczenia sprawiają, że wyzbywają się moralności, stając się outsiderami.

Różnorodne funkcje motywu człowieka z marginesu społecznego są kluczowe dla zrozumienia literatury i filmu. Przybliżają one życie i realia różnych warstw społecznych, oferując realistyczne, często dramatyczne analizy ludzkich losów, unikające prostej moralizacji. Funkcja dydaktyczna tych dzieł polega na pokazaniu, jak złożone są przyczyny marginalizacji, a także na wzbudzeniu empatii dla ludzi żyjących poza głównym nurtem społeczeństwa. Literatura i film przemawiają do nas, ukazując skomplikowaną naturę życia na marginesie, skłaniając do refleksji nad przyczynami i skutkami marginalizacji, a także do zrozumienia ludzkich wyborów w kontekście ich trudnych życiowych doświadczeń.