Obraz polskiego społeczeństwa w „Lalce” B. Prusa.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 15.12.2025 o 18:26

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.07.2024 o 8:14

Bolesław Prus, właściwie Aleksander Głowacki, to jeden z najważniejszych pisarzy epoki pozytywizmu. Jego powieści, nowele i felietony w wyjątkowy sposób odzwierciedlają realia społeczne i problemy trapiące ówczesną Polskę. "Lalka", wydana po raz pierwszy w latach 1887-1889, to jedno z najważniejszych dzieł literatury polskiej XIX wieku. Powieść ta, mimo że na pierwszy plan wysuwa historię miłosną Stanisława Wokulskiego i Izabeli Łęckiej, jest głęboką analizą społeczeństwa warszawskiego tego okresu. "Lalka" ukazuje wielowarstwowy obraz społeczeństwa polskiego, krytykując jego wady i przedstawiając różnorodne postawy wobec patriotyzmu, pracy i życia społecznego.

Warszawskie społeczeństwo w latach 70. XIX wieku, ukazane przez Prusa, obejmuje różne klasy i warstwy społeczne, z których każda ma swoje unikalne cechy i problemy. Najbardziej wyrazistą grupą jest arystokracja, której marazm, brak zasad i wartości są kluczowym elementem krytyki w "Lalce". Arystokraci Prusa to ludzie bierni, oddający się jedynie zabawom i przyjemnościom, niechętni do jakiejkolwiek pracy. Prus wyraźnie krytykuje arystokrację jako pasożytujący element społeczeństwa. W powieści przedstawiani są jako osoby żerujące na pracy innych i obciążające budżet państwa swoją rozrzutnością i brakiem konstruktywnych działań.

Wśród postaci reprezentujących arystokrację na szczególną uwagę zasługuje Izabela Łęcka. Jest symbolem życia w luksusach, wyniosłości i pogardy dla niższych warstw społecznych. Izabela postrzega robotników jako istoty niższej kategorii, niezdolne do wyższych uczuć czy myśli. Innym obrazem arystokracji są postacie Pani Zasławskiej i Ochockiego. Pani Zasławska, mimo swojego arystokratycznego pochodzenia, jest postacią humanitarną, tworzącą dobre warunki pracy dla swoich poddanych. Ochocki, z kolei, fascynuje się nauką i wynalazczością, starając się poprawić byt ludzi poprzez innowacje. Te postacie pokazują, że wśród arystokracji były wyjątki, które starały się działać na rzecz społeczeństwa, jednak Prus ogólnie przedstawia tę warstwę jako szkodliwą dla narodu przez swoją pasywność i egoizm.

Klasa średnia, czyli mieszczanie, jest także przedstawiona jako grupa niejednolita i zróżnicowana. W tej grupie znajdują się zarówno Żydzi, Niemcy, jak i Polacy. Żydzi i Niemcy w powieści są ukazani jako rozważni przedsiębiorcy, na przykład Mincel, właściciel galanterii, który świetnie zarządza swoim interesem i osiąga duże zyski. Polacy natomiast często są rozrzutni i starają się naśladować wzorce arystokratyczne, co prowadzi do ich problemów finansowych. Wśród reprezentantów Polaków można wymienić Klejna, Lisieckiego i Marczewskiego, którzy swoje życie prowadzą w sposób nieprzemyślany i nierozważny.

Na tle tej grupy wyróżnia się postać Stanisława Wokulskiego. Wokulski to patriota, wybitny przedsiębiorca i człowiek zaangażowany w pomoc ubogim. Jego postępowanie jest realizacją idei pracy organicznej. Przykłady działań Wokulskiego na rzecz innych to pomoc braciom Wysockim i Węgielkowi. Wokulski pokazuje, że klasa średnia ma ogromny potencjał do rozwoju państwa, jednak musi przejść wewnętrzne zmiany, aby ten potencjał mógł być w pełni wykorzystany.

Zdeklasowana szlachta to kolejna ważna grupa społeczna ukazana w „Lalce”. Prus przedstawia ją jako warstwę, która nie potrafi dostosować się do nowych realiów społecznych i gospodarczych. Szlachta jest przywiązana do dawnych ideałów i niechętna do jakichkolwiek zmian, co sprawia, że po upadku powstania staje się bezużyteczna. Pisarz krytykuje szlachtę za brak elastyczności i umiejętności przystosowania się do nowoczesnych wymagań społecznych, co jest przeszkodą dla rozwoju narodu.

Ubodzy chłopi to najniższa warstwa społeczeństwa, która również zasługuje na uwagę. Prus opisuje ich jako biednych materialnie i myślowo, żyjących w trudnych warunkach. Chłopi nie mają większych ideałów ani aspiracji, co sprawia, że potrzebują wsparcia i edukacji ze strony "oświeconych" warstw społecznych. Wokulski również tutaj wykazuje się swoją humanitarną postawą, pomagając braciom Wysockim i Węgielkowi, co pokazuje, że nawet najniższe warstwy mają szansę na rozwój, jeśli otrzymają odpowiednie wsparcie.

Podsumowując, Prus w "Lalce" przedstawia krytyczne spojrzenie na polskie społeczeństwo XIX wieku. Ukazuje szeroki wachlarz postaw i wartości, od pasywności i egoizmu arystokracji, przez różnorodność klasy średniej, po biedę i brak perspektyw chłopów. Moralne przesłanie autora jest jasne: aby Polska mogła osiągnąć prawdziwy dobrobyt, konieczna jest zmiana mentalności społeczeństwa. Prus wskazuje na potrzebę wyeliminowania próżniactwa, lenistwa i egoizmu, podkreślając znaczenie pracy organicznej i solidaryzmu społecznego. W "Lalce" Bolesław Prus usiłuje przekazać, że odnowa społeczna jest kluczowa dla przyszłości Polski, a rozwój narodu zależy od zaangażowania wszystkich warstw społecznych w pracę na rzecz wspólnego dobra.