Interpretacja wątku biblijnego powieści „Mistrz i Małgorzata” Michała Bułhakowa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.05.2024 o 20:58

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.05.2024 o 20:47

Literatura rosyjska XX wieku niejednokrotnie stosowała wątki biblijne jako narzędzie do wyrażania głębszych idei oraz krytyki społecznej. Michał Bułhakow w swojej powieści „Mistrz i Małgorzata” także sięga po te tematy, eksplorując je w sposób niezwykle oryginalny i prowokacyjny. W tym wypracowaniu przyjrzymy się, jak elementy biblijne przenikają struktury literackie powieści oraz jakie przesłanie niesie ze sobą ich obecność.

Już w początkowych rozdziałach powieści zostajemy wprowadzeni w atmosferę Moskwy, gdzie na Patriarszych Prudach spotykają się Berlioz i Iwan Bezdomny. Berlioz, członek zarządu literackiego, jest przekonany o materialistycznej i ateistycznej wizji świata, co szczególnie uwidacznia się w jego dialogach z Iwanem. Bezdomny, młody poeta, jest autorem antyreligijnego poematu o Jezusie, który idealnie wpisuje się w retorykę obowiązującą w radzieckiej literaturze propagandowej. Przed spotkaniem z Wolandem, Iwan prezentuje nierefleksyjne podejście do religii i ulega wpływowi ideologii, której celem jest wykorzenienie wszelkich przejawów religijności. Berlioz krytykuje nie tylko religię, ale i samą postać Jezusa, twierdząc, że jest ona wymysłem ludzi mających na celu utrwalenie władzy nad masami.

W tym samym momencie na Patriarszych Prudach pojawia się Woland, tajemniczy cudzoziemiec, który wprowadza zupełnie inny ton do rozmowy. Jako postać demoniczno-teologiczna, Woland z miejsca stawia swoją obecność w opozycji do ateistycznych poglądów moskiewskiej inteligencji. Twierdzenie Wolanda o rzeczywistym istnieniu Jezusa zaskakuje Berlioza i Iwana, wprowadzając element chaosu w ich materialistyczny światopogląd. Tym samym Woland przypomina Mefistofelesa z „Fausta” Goethego, będąc postacią, która skłania do refleksji nad głębszymi prawdami ludzkiej egzystencji.

Opowieść Wolanda o Poncjuszu Piłacie i Jeszui stanowi kluczowy wątek biblijny powieści, rozciągający się między rozdziałami opisującymi współczesną Moskwę. Historia Piłata i Jeszui jest integralną częścią powieści, ukazującą konflikt między prawdą a władzą, miłosierdziem a tyranią. Opis wydarzeń w Jeruszalaim, narracja naprzemiennie przeplatana z rozdziałami osadzonymi w Moskwie, tworzy wielowarstwową strukturę tekstu. Jest to również sposób, w jaki Bułhakow łączy świat biblijny z rzeczywistością radziecką, spełniając jednocześnie funkcję przypowieści, która edukuje i napomina.

Sen Iwana Bezdomnego, który śni o Piłacie, jest jednym z kluczowych momentów powieści. Sen ten przypomina wizję poszukiwania prawdy, w której Iwan zaczyna dostrzegać własną ignorancję i potrzebę dojścia do głębszego zrozumienia rzeczywistości. Symboliczne oczyszczenie przez burzę po śmierci Jeszui jeszcze bardziej uwypukla wewnętrzną przemianę Iwana, przedstawiając go jako postać, która ewoluuje od prostego propagandzisty do myśliciela szukającego prawdy.

Symbolika postaci takich jak Jeszua, Piłat, Mistrz oraz Małgorzata jest bogata i pełna głębokich znaczeń. Jeszua jest ucieleśnieniem prawdy, dobroci i miłosierdzia, natomiast Piłat to postać rozdarta między swoją władzą a wewnętrznymi konfliktami, reprezentująca tyranię i tchórzostwo. W Moskwie widzimy ich współczesne odpowiedniki: Mistrz jako pisarz walczący z represyjną biurokracją i krytyką literacką oraz Małgorzata jako postać gotowa do poświęceń w imię miłości. Ich losy przypominają te, które spotkały ich biblijne pierwowzory.

Dylematy moralne rozgrywające się w Moskwie można śmiało porównać do tych, które miały miejsce w Jeruszalaim. Chaos moralny panujący w stolicy sowieckiego imperium, demaskowany przez diabelską świtę Wolanda, ukazuje hipokryzję oraz niewłaściwe wartości panujące w społeczeństwie. Konfrontacja wartości moralnych, jak tchórzostwo Piłata i męstwo Jeszui, rzuca światło na kondycję ludzką i aktualność tych dylematów w każdym okresie historycznym.

Postać Mistrza można interpretować jako współczesny odpowiednik Jeszui. Walczy on z opresyjnym systemem, podobnie jak Jeszua stawiał czoła tyranii Piłata. Zarówno Mistrz, jak i Jeszua ponoszą ostateczne porażki w wymiarze ziemskim, jednakże odnoszą triumf w sferze duchowej, co podkreśla ideę, że prawda i sprawiedliwość w końcu zwyciężają, choć może to wymagać czasu.

Postać Iwana Bezdomnego przechodzi znaczną przemianę: od nieświadomego propagandzisty do poszukiwacza prawdy, co zbliża go do biblijnego ucznia - Mateusza Lewity. Jego ewolucja ukazuje, jak kluczowe są refleksja i samowiedza w dążeniu do moralnej prawdy.

Znaczenie miłosierdzia i wyzwolenia jest fundamentalnym motywem zarówno w powieści Bułhakowa, jak i w Biblii. Miłosierdzie, jakie Woland okazuje Mistrzowi i Małgorzacie, stanowi ostateczny kontrapunkt do terroru, który dominował ich życie, stając się symbolem nadziei i sprawiedliwości.

Powieść kończy się iście epicką metaforą: „Rękopisy nie płoną!” – co można interpretować jako triumf literatury nad przemijającymi ograniczeniami i represjami politycznymi.

Ostatecznie, wątek biblijny w „Mistrzu i Małgorzacie” jest nie tylko kluczowym elementem fabuły, ale również narzędziem, za pomocą którego Bułhakow demaskuje hipokryzję i fałsz systemu, jednocześnie przypomina o wiecznych wartościach moralnych i duchowych. Pisana z głębokim zrozumieniem ludzkiej kondycji, powieść ta dostarcza uniwersalnego przesłania o sile prawdy, miłości i miłosierdzia, które przetrwają wszelkie próby czasu.