Jan Kochanowski – pesymista czy jednak optymista? Próba odpowiedzi w oparciu o samodzielnie wybrane dzieła poety

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.05.2024 o 13:22

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 29.05.2024 o 13:14

Jan Kochanowski, uważany za jednego z najważniejszych poetów polskiego renesansu, pozostawił po sobie bogaty dorobek literacki, obejmujący fraszki, pieśni i treny. Jego twórczość stanowi cenny materiał do rozważań nad filozofią życia poety i jego światopoglądem. Czy Kochanowski był pesymistą, pogrążonym w smutku, czy jednak optymistą, pełnym radości życia? Aby odpowiedzieć na to pytanie, przeanalizujemy wybrane dzieła poety.

Fraszki są jednym z najbardziej charakterystycznych gatunków poezji Kochanowskiego. Poeta często używał ich jako literackiego narzędzia do wywołania radości i zdrowego śmiechu. Fraszką wprowadzająca odbiorcę w świat humoru i wesołości jest "Na lipę". Poeta, zamiast opisywać wielkich bohaterów czy wydarzenia historyczne, koncentruje się na prostych, codziennych radościach, które przynoszą szczęście i spokój. „Tu się przed słońcem w zimny cień chronimy, / Stąd do potoku prędko uchodzimy, / Naśladując żywot szczęśliwy i zgodny”, pisze Kochanowski, wskazując na wartość małych, zwykłych chwil, które mogą dawać prawdziwą radość. Z tego wynika, że poeta, przynajmniej w swoim literackim dorobku, promuje optymistyczne podejście do życia.

Inny przykład fraszki, w której Kochanowski wyraża swe przemyślenia na temat ludzkiego żywota, to „Na zdrowie”. Podkreśla on w niej, że zdrowie jest największym skarbem, który człowiek może posiadać, przewyższającym bogactwo czy sławę. W ten sposób poeta wskazuje na proste, ale fundamentalne wartości, które niesie ze sobą optymistyczne podejście do życia: „Szlachetne zdrowie, / Nikt się nie dowie, / Jako smakujesz, / Aż się zepsujesz.” To manifestacja wiary w to, że prawdziwe szczęście jest dostępne dla każdego, kto potrafi je docenić i szanować.

Nie można zapomnieć również o fraszce „Raki”, gdzie Kochanowski używa swojego znakomitego warsztatu poetyckiego i pomysłowości, tworząc dwuznaczny utwór, który można czytać od przodu i od końca. Poeta ukazuje w niej różne oblicza ludzkiej natury, co z jednej strony może wydawać się cyniczne, ale z drugiej pokazuje głęboką złożoność życia i ludzkich zachowań. Znakomita pomysłowość Kochanowskiego w tej fraszce świadczy o jego radosnym podejściu do poezji i życia, mimo że dostrzega on również jego ciemniejsze strony.

Przechodząc do analizy pieśni, zobaczymy kolejne dowody na optymizm poety. Księgi pieśni Kochanowskiego obfitują w refleksje na temat życia, piękna świata i boskiej opatrzności. W "Hymnie" poeta zwraca się do Boga z pytaniem o wartość ludzkiej wdzięczności za dobro: „Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary? / Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?”. Pieśń ta jest pełna pochwały piękna natury, świata oraz Stwórcy, co świadczy o głębokiej wdzięczności i radości życia, jaką odczuwa poeta.

Pieśń o Sobótce to kolejne dzieło, w którym Kochanowski wyraża pochwałę prostego, wiejskiego życia w harmonii z przyrodą. Opis obchodów dnia św. Jana, pełen radości, śpiewu i tańca, oddaje bliskość ludzi z naturą i czerpanie radości z prostych przyjemności. „Nasze sady obfite przynieśli już wina, / A na drugie lato obsypia jarzyna.” Poeta podkreśla tutaj wartość życia opartego na prostocie, z dala od zbytków i pogoni za bogactwem, co jest wyrazem jego optymistycznego podejścia do świata.

Jednak jednym z najbardziej przejmujących cyklów poezji Kochanowskiego są Treny, poświęcone pamięci zmarłej córki Urszulki. Pisane w dojrzałym okresie twórczości, ukazują one żal, smutek, cierpienie i ojcowską rozpacz po stracie dziecka. W Trenach poeta przeżywa prawdziwą tragedię, a jego ból jest pełen pretensji do Boga. Tren V, gdzie Kochanowski porównuje dziecko do oliwnego drzewka wyrwanego z ziemi, pełen jest alegorii beznadziejności i rodzicielskiej rozpaczy. „Orszulo moja wdzięczna, a ziemię-przeżywiona / Oliwko mała, czemuś tak, prędko zaś stracona?”

Treny kończą się jednak w sposób, który może skłaniać do uznania Kochanowskiego za optymistę. W Tren XIX, ostatnim z cyklu, poeta ma wizję matki i Urszulki w zaświatach. Zgoda z Bogiem, akceptacja straty oraz pochwała życia, które mimo wszystko jest piękne, świadczą o ostatecznym powrocie do optymistycznego światopoglądu. „Znasz li tę łaskę, którą Bóg dzieła tak wytwarte, / Miłe, jak ich kędy na świecie nigdzie nie widziano?”

Podsumowując, działania Kochanowskiego wskazują na jego skomplikowany, ale przeważająco optymistyczny obraz życia. Fraszki pełne radości i wesołości, pieśni wychwalające piękno życia i świata oraz treny, które mimo początkowej rozpaczy ostatecznie prowadzą do akceptacji i pochwały życia, ukazują nam poetę, który potrafił odnaleźć radość i piękno życia nawet w obliczu wielkich strat i trudności. Jan Kochanowski, mimo przeżytych tragedii, wyróżniał się optymizmem, co czyni go wyjątkowym w świecie literatury. Jego twórczość jest dowodem na to, że nawet w najtrudniejszych momentach można odnaleźć nadzieję i piękno.