Obraz stosunków społecznych w "Krótkiej rozprawie..." Mikołaja Reja

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.06.2024 o 19:01

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 3.06.2024 o 18:55

Mikołaj Rej, jedno z czołowych nazwisk polskiego Renesansu, jest autorem utworu "Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem i Plebanem", który doskonale ukazuje złożone i problematyczne stosunki społeczne XVI-wiecznej Polski. Renesans, który przyniósł ożywienie kulturalne i intelektualne, nie ominął również naszego kraju. Literatura tamtego okresu stała się nie tylko narzędziem kształtującym tożsamość narodową, ale również medium krytyki społecznej. Mikołaj Rej, znany z pisania wyłącznie w języku polskim, celował w analizie i opisie swojego społeczeństwa, co wyrażone jest wybitnie w "Krótkiej rozprawie...".

Mikołaj Rej urodził się w 1505 roku w Żórawnie blisko Halicza na Rusi Czerwonej. Pochodził z zamożnej szlachty, co miało wpływ na jego percepcję społeczeństwa i zrozumienie problemów zarówno niższych, jak i wyższych warstw społecznych. Mimo iż w początkowym okresie edukacji w Krakowie i Lwowie nie odznaczał się wyjątkową pilnością, samokształcenie oraz pobyt na dworze Tęczyńskich w Sandomierzu znacząco wpłynęły na jego rozwój intelektualny i literacki. Ostatecznie osiadł w Nagłowicach, gdzie prowadził życie jako rolnik i pisarz.

Rej w swoich dziełach podkreślał wartość języka polskiego, co symboliczne odzwierciedla fragment „A niechaj narodowie wżdy postronni znają, Iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają.” W ten sposób wypracował sobie status „ojca polskiej literatury”. Jego dorobek literacki obejmuje liczne dzieła, takie jak „Wizerunek własny żywota człowieka poczciwego”, „Figliki”, „Rozmowa Lwa z Kotem” oraz „Zwierciadło”. Zmarł w 1569 roku, pozostawiając po sobie znaczący wpływ na literaturę renesansową.

"Krótka rozprawa..." stanowi istotny przykład renesansowej krytyki społecznej. Utwór napisany w formie dialogu między trzema symbolami społeczeństwa: Panem (szlachta), Wójtem (chłopi) i Plebanem (duchowieństwo), jest doskonałym wyrazem konfliktów i napięć między różnymi grupami społecznymi. Dialog ten uwypukla nie tylko wzajemne oskarżenia, ale również samoświadomość poszczególnych grup.

Szlachcic, reprezentowany przez Pana, oskarża duchowieństwo o chciwość i nadużycia. Oskarża duchownych o wykorzystywanie pozycji społecznej do wzbogacania się kosztem innych. Duchowieństwo natomiast, w osobie Plebana, krytykuje zarówno szlachtę, jak i chłopów. Szlachcie zarzuca egoizm oraz brak dbałości o sprawy państwowe, co przejawia się w kłótniach w Sejmie i destrukcyjnym wpływie na kraj. Wreszcie Wójt, reprezentujący chłopstwo, oskarża obie grupy o wykorzystywanie chłopów, zwiększanie obciążeń pańszczyźnianych oraz stosowanie przemocy.

Rej, poprzez te postacie, ukazuje dramatyczne skutki wzajemnych oskarżeń i nadużyć, które prowadzą nie tylko do napięć między grupami, ale przede wszystkim do pogłębiania się nierówności społecznych. Dla Reja chłopi stanowią grupę najwięcej cierpiącą, będącą ofiarą zarówno szlachty, jak i duchowieństwa. Wydaje się, że autor staje w ich obronie, ukazując ich trudną sytuację jako wynik złych praktyk wyższych warstw społecznych.

W konkluzji swojego utworu, Rej podkreśla konieczność przeprowadzenia reform, aby poprawić kondycję państwa. Wskazuje na potrzebę eliminacji nadużyć i właściwej troski o sprawy państwowe. Proponuje, aby każda grupa społeczna zaczęła odpowiedzialnie podchodzić do swoich zadań i obowiązków, by w ten sposób wzajemne spory przestały negatywnie wpływać na kondycję całego państwa.

"Krótka rozprawa..." Mikołaja Reja to dzieło niebywale ważne, które ukazuje realia społeczno-polityczne XVI-wiecznej Polski. Dzięki swojemu realistycznemu obrazowi stosunków społecznych i ostrzeżeniom przed ich negatywnymi skutkami, utwór ten staje się przestrogą także na współczesne czasy. Literacka spuścizna Reja, będąca skutecznym narzędziem krytyki społecznej, pokazuje aktualność wielu problemów społecznych, które, choć zmieniają swoją formę, w istocie pozostają niezmienione. Rozważania autora na temat funkcjonowania państwa i społeczeństwa wciąż mają znaczenie dla współczesnych odbiorców, stanowiąc cenny materiał do refleksji i nauki.

Bibliografia: 1. Rej, Mikołaj: "Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem i Plebanem". 2. Kubiak, Zbigniew: "Mikołaj Rej wielki pisarz renesansu". Wrocław, Ossolineum, 1978. 3. Barycz, Henryk: "Mikołaj Rej z Nagłowic: ojciec literatury polskiej". Warszawa, PWN, 1963. 4. Literatury renesansowej w Polsce: antologia, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1996.