Etos rycerza oraz spiskowca w dziełach literackich.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 12.06.2024 o 10:58

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 9.06.2024 o 7:31

Literatura od wieków stanowiła skarbiec, z którego wypływały nieocenione wartości, a wśród nich jedną z najważniejszych była wartość ojczyzny. Dobro ojczyzny jawiło się jako najwyższa wartość moralna, wokół której koncentrowały się działania bohaterów literackich. Ojczyzna była postrzegana jako dom, który należy bronić wszelkimi dostępnymi środkami, co stwarzało dwa odmienne modele postaci: idealnego rycerza oraz spiskowca. Oba te etosy były w literaturze interpretowane na różnorodne sposoby, jednak zawsze miały na celu ukazanie poświęcenia oraz oddania dla ojczystego kraju.

Idealny rycerz, przedstawiany wielokrotnie w literaturze, był symbolem poświęcenia i honoru. Był on gotów oddać życie za ojczyznę, która była dla niego najważniejsza. W „Pieśni o Rolandzie” odnajdujemy wzór doskonałego rycerza w postaci tytułowego bohatera. Roland jest przedstawiony jako osoba o głębokiej wierze w Boga, co znajdowało swe odzwierciedlenie w jego heroicznym oddaniu ojczyźnie i królowi. Jego męstwo, odwaga i lojalność wobec przyjaciół oraz umiłowanej ojczyzny stawiały go na piedestale jako wzór do naśladowania. Roland umiera na polu walki, co symbolizuje najwyższy akt poświęcenia i stanowi przypieczętowanie jego rycerskiego honoru. Śmierć Rolanda była przepełniona symboliką męczeństwa, gdyż podobnie jak Jezus na Golgocie, Roland oddaje swe życie za wiarę chrześcijańską. Umierając, zyskuje wieczną sławę, a jego dusza zostaje zabrana do nieba przez anioły, co stanowi o jego świętości i męczeństwie.

Równolegle, w literaturze romantyzmu pojawia się etos spiskowca, będący odpowiedzią na skomplikowane i trudne realia, w których otwarta walka stawała się niemożliwa lub bezcelowa. W „Konradzie Wallenrodzie” Adama Mickiewicza odnajdujemy tytułowego bohatera, który działa wbrew klasycznemu kodeksowi rycerskiemu. Jego myśl przewodnia: „Macie bowiem wiedzieć, że są dwa sposoby walczenia – trzeba być lisem i lwem”, stanowi esencję spiskowca. Konrad jest rozdarty wewnętrznie między umiłowaniem ojczyzny a miłością do ukochanej, co prowadzi go do wyboru podstępu jako metody walki. Tragizm jego postaci polega na niezdolności pogodzenia politycznych potrzeb z zasadami moralnymi, co skazuje go na osamotnienie i wewnętrzne rozdarcie.

Podobne motywy odnajdujemy w III części „Dziadów” Adama Mickiewicza, gdzie Gustaw – kontynuator Wallenroda – ukazuje miłość do narodu jako źródło swojej mocy. Jako poeta, Gustaw pragnie zjednoczyć swoje życie z losami ojczyzny, co jednak wikła go w indywidualistyczną walkę, skazaną na porażkę przez osamotnienie.

W „Panu Tadeuszu” Mickiewicza, Jacek Soplica przechodzi dynamiczną przemianę od człowieka prowadzącego hulaszczy tryb życia do pokornego wojownika. Jego historia ilustruje wartości solidaryzmu narodowego oraz wspólnoty, które prowadzą do odrodzenia się Polaków w czasach rozbiorów.

Również w „Kordianie” Juliusza Słowackiego, tytułowy bohater zmaga się z egzystencjalnymi rozterkami i „bólem istnienia”. Jego nieszczęśliwa miłość prowadzi do samobójstwa, a decyzja o poświęceniu życia dla ojczyzny zostaje podjęta w monologu na szczycie Mont Blanc. Mimo chęci walki, Kordian ostatecznie doświadcza klęski spisku z powodu swych wewnętrznych lęków, co ukazuje winkelriedyzm jako ideologię spiskowców.

W literaturze można zaobserwować ewolucję etosu rycerskiego: od średniowiecznego obrońcy wiary i króla, nieskazitelnego, wiernego i pełnego honoru, po romantycznego spiskowca działającego w kontekście historycznym rozbiorów Polski, gdzie poświęcenie osobistego szczęścia dla dobra ojczyzny staje się priorytetem. Konspirator staje się nowym wzorem bohatera narodowowyzwoleńczego, który, mimo sprzeczności i moralnych dylematów, poświęca się dla najwyższej wartości, jaką była wolność ojczyzny.

Podsumowując, różnorodność ról rycerza i spiskowca w literaturze pokazuje, że poświęcenie dla ojczyzny jest ponadczasową wartością, mimo różnorodności i sprzeczności metod walki. Obiema postaciami kieruje miłość do kraju, która stawia ich w roli bohaterów godnych naśladowania, niezależnie od epoki i sytuacji politycznej, w jakiej się znajdują.