Jan Kochanowski i Mikołaj Sęp Szarzyński- dwie wizje świata i człowieka. Próba porównania

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 11.06.2024 o 8:09

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 11.06.2024 o 7:59

Porównanie wizji świata i człowieka dwóch wybitnych poetów polskiej literatury – Jana Kochanowskiego i Mikołaja Sępa Szarzyńskiego – to zadanie niezwykle interesujące i inspirujące. Obaj twórcy, chociaż tworzyli w różnych epokach, poruszają tematykę życia ludzkiego oraz obrazu świata, realizując te tematy w zupełnie odmienny sposób. Kochanowski, jako przedstawiciel renesansu, skoncentrowany był na harmonii, italskim optymizmie oraz stoicyzmie, podczas gdy Mikołaj Sęp Szarzyński, wpisujący się w przełom renesansowego racjonalizmu i barokowej dramatyczności, kładł nacisk na dysharmonię, metafizykę oraz dramatyzm egzystencji.

Jan Kochanowski jest uważany za jednego z najwybitniejszych poetów epoki renesansu. Jego twórczość charakteryzuje się optymizmem, poszukiwaniem harmonii oraz silnym zakorzenieniem w stoickiej filozofii. W "Pieśni IX", poeta przedstawia świat jako miejsce, w którym, mimo zmienności i kaprysów Fortuny, można odnaleźć dobroć Boga. Kochanowski zauważa, że fortuna jest zmienna, jednak równocześnie podkreśla wartości duchowe i moralne. W "Pieśni XII", wyrażającej pochwałę cnoty, poeta zachęca do służby ojczyźnie jako wartości najwyższej, co widoczne jest w słynnych słowach: "A jeśli komu droga otwarta do nieba, Tym, co służą ojczyźnie".

Z kolei w hymnie "Czego chcesz od nas, Panie", świat ukazany jest jako perfekcyjne dzieło Boga. Kochanowski przedstawia wizję harmonijnego świata, gdzie wszystko jest stworzone z myślą o człowieku. Bóg jawi się tu jako artysta, a natura jako źródło plonów i harmonii. Jest to obraz pozytywny, pełen wdzięczności za życie i jego dary. Jednakże, renesansowy optymizm Kochanowskiego zostaje podważony w "Trenach", szczególnie pod wpływem osobistej tragedii – śmierci ukochanej córki Urszulki. W "Trenach" poeta przeżywa głębokie załamanie, porzucając stoicyzm i popadając w rozpacz. Przykład tego najlepiej ilustrują słowa: "Tego się, synu, trzymaj, a ludzkie przygody Ludzkie noś! Jeden jest Pan smutku i nagrody". Surowa ocena renesansowej filozofii i niemożność znalezienia pocieszenia w dotychczasowych przekonaniach ukazują zmianę w jego postrzeganiu świata.

Przeciwnie do Kochanowskiego, Mikołaj Sęp Szarzyński, twórca późno renesansowy, nawiązuje swoją poezją do barokowej duchowości. Jego dzieła pełne są dramatyzmu i dysharmonii, a ludzkie życie jawi się jako ciągła walka między duchowymi aspiracjami a materialnymi pokusami. W sonetach takich jak "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" poeta przedstawia człowieka jako istotę rozdarną, której cielesność ciągle zawodzi duchowe ambicje: "żywiołów utworzone ciało (...) zawodzi duszę, której wszystko mało". Sęp Szarzyński wskazuje na kruchość ludzkiego istnienia i niemożność zaspokojenia duchowych potrzeb w świecie materialnym.

W sonecie "O wojnie naszej, którą wiedziemy z Szatanem, światem i ciałem" poeta wpisuje ludzką egzystencję w jeszcze bardziej dramatyczny kontekst. Szarzyński koncentruje się na konflikcie między duszą a ciałem oraz ludzkimi dążeniami a ziemskimi pokusami. Człowiek jest tu przedstawiony jako jednostka słaba, która mimo swoich aspiracji często ulega pokusom świata materialnego. Jedyne zbawienie upatruje w Bogu, którego przedstawia jako "wieczną i prawą piękność", "Króla powszechnego" i "prawdziwy pokój". Ta wizja kontrastuje z harmonijnym obrazem Boga w poezji Kochanowskiego, dla którego Bóg był łaskawym i dobrodusznym Stwórcą.

W porównaniu wizji świata i człowieka obu poetów można dostrzec głębokie różnice. Jan Kochanowski, jako przedstawiciel renesansu, początkowo przedstawia optymistyczny obraz życia pełen harmonii, stabilności i stoickiego spokoju. Jego późniejsza twórczość, po śmierci Urszulki, zmienia się, krytykując dotychczasowy optymizm i zwracając uwagę na ludzkie cierpienie. Natomiast Mikołaj Sęp Szarzyński od początku w swoich dziełach ukazuje świat jako miejsce pełne dysharmonii, dramatyzmu i walki. Dla Szarzyńskiego życie to nieustanna walka między dobrem a złem, ciałem a duszą, a jedynym ratunkiem jest Bóg.

Twórczość obu poetów miała ogromne znaczenie dla rozwoju literatury. Kochanowski wywarł wielki wpływ na literaturę renesansu, wprowadzając do niej elementy stoicyzmu, harmonii i humanizmu. Jego twórczość zawierała również krytyczne elementy, które pozwalały na refleksję nad ograniczeniami renesansowej filozofii. Z kolei Mikołaj Sęp Szarzyński, jako prekursor baroku, wpłynął na późniejszych poetów swoją metafizyczną głębią, dramatyzmem i pesymistycznym spojrzeniem na ludzką egzystencję. Oryginalność jego poezji polegała na przedstawieniu człowieka w ciągłej walce duchowej, co zapoczątkowało nowy kierunek w literaturze polskiej.

Podsumowując, Jan Kochanowski i Mikołaj Sęp Szarzyński reprezentują odmienne wizje świata i człowieka, odzwierciedlające różnice między dwiema epokami literackimi. Kochanowski, z jego renesansowym optymizmem i poczuciem harmonii, różni się diametralnie od Szarzyńskiego, który wprowadza elementy barokowej metafizyki i dramatyzmu. Obie wizje, mimo swoich różnic, przyczyniły się do bogactwa polskiej literatury, oferując różnorodne podejścia do zrozumienia świata i ludzkiego doświadczenia.