Epoka pozytywistyczna- ogólne założenia ideologiczne i ich realizacja na gruncie polskim- literatura, publicystyka, pozytywistyczna genologia.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.06.2024 o 21:22

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.06.2024 o 20:55

#

Epoka pozytywistyczna, następująca po burzliwych czasach romantyzmu, jest zjawiskiem kulturowym i społecznym, które datuje się głównie na drugą połowę XIX wieku. W Polsce okres ten zainicjowany został po upadku Powstania Styczniowego w 1863 roku, co wywołało istotne przemiany ideologiczne. Globalnie ten czas charakteryzował się dynamicznymi zmianami społecznymi i technologicznymi, będącymi efektem rewolucji przemysłowej. Naukowe odkrycia i rozwój technologii wpłynęły na społeczne przekonania i stworzyły grunt pod nową ideologię pozytywizmu.

Przesłanki ideowe i filozoficzne pozytywizmu

Część I: Ogólne założenia ideologiczne pozytywizmu

Pozytywiści promowali racjonalizm oraz empiryzm, wierząc w możliwości ludzkiego rozumu oraz w wartość naukowych odkryć. Na przykład, odkrycia Louisa Pasteura w dziedzinie mikrobiologii zmieniły podejście do medycyny i ludzkiego zdrowia. Berthelot zaś, poprzez swoje prace chemiczne, przyczynił się do rozwoju przemysłu chemicznego. Pozytywiści uważali, że praktyczne zastosowanie wiedzy naukowej w codziennym życiu może prowadzić do poprawy jakości życia.

Scjentyzm

Scjentyzm był kluczowym elementem pozytywistycznej ideologii. Uważano, że nauka jest narzędziem postępu i może rozwiązywać społeczne problemy. Walka z analfabetyzmem, biedą czy złymi warunkami pracy miała opierać się na naukowych metodach oraz edukacji. Pozytywiści wierzyli, że edukacja i wiedza mogą przyczynić się do rozwijania cywilizacji oraz lepszego zrozumienia świata.

Organicyzm

Pozytywiści postrzegali społeczeństwo jako żywy organizm, który do prawidłowego funkcjonowania wymaga współpracy wszystkich jego warstw. Byli przekonani, że zarówno chłopi, robotnicy, jak i biedota miejska muszą współdziałać, aby poprawić ogólny dobrostan społeczeństwa. Podkreślali znaczenie wspólnej pracy na rzecz rozwoju wszystkich jego warstw.

Utylitaryzm

Filozofia utylitaryzmu, której głównym przedstawicielem był John S. Mill, opierała się na przekonaniu, że działania ludzi powinny przynosić największą ilość szczęścia dla jak największej liczby osób. Pozytywiści, nawiązując do idei Mill’a, zachęcali do pracy na rzecz ogółu oraz do wartościowania działań pod kątem ich użyteczności społecznej.

Część II: Pozytywizm w kontekście polskim

Upadek Powstania Styczniowego oznaczał koniec idei romantycznych, które dominowały w polskim społeczeństwie. W jego następstwie Polska doświadczyła dekady represji, nędzy, zacofania przemysłowego i cywilizacyjnego, a także wysokiego poziomu analfabetyzmu. W tym kontekście rozwijały się nowe pozytywistyczne idee, które miały na celu przede wszystkim naprawę społeczną poprzez pracę u podstaw oraz prace organiczną.

Realizacja idei pozytywizmu

Polscy pozytywiści dostrzegali konieczność podjęcia działań mających na celu poprawę sytuacji. Praca organiczna polegała na wzmacnianiu wszystkich warstw społeczeństwa i była uważana za niezbędny krok ku naprawie społecznej. Z kolei praca u podstaw miała na celu edukację i podnoszenie świadomości najniższych warstw społecznych. Pozytywiści wierzyli, że rozwój gospodarczy, ekonomiczny i cywilizacyjny jest kluczowy przed odzyskaniem niepodległości.

Działania na różnych zaborach

W różnych zaborach działania pozytywistyczne miały różne formy. W zaborze austriackim, dzięki autonomii Galicji, możliwy był rozwój kulturalny i naukowy między innymi w Krakowie i Lwowie. Natomiast w zaborach pruskim i rosyjskim działania te były trudniejsze z uwagi na germanizację, rusyfikację i represje, które nasiliły się po Powstaniu Styczniowym.

Część III: Literatura i publicystyka pozytywistyczna

Literatura i publicystyka pozytywistyczna miały na celu propagowanie idei pracy organicznej i u podstaw, emancypacji kobiet oraz asymilacji Żydów. Formy i gatunki literackie używane do tego celu obejmowały nowele, opowiadania, powieści, artykuły prasowe, eseje i felietony. Prace te miały za zadanie kształtowanie świadomości społecznej oraz inspirowanie do działania.

Nowele i opowiadania

Nowele i opowiadania były krótkimi formami literackimi, które naświetlały problemy społeczne. Przykładem mogą być "Katarynka" i "Kamizelka" Bolesława Prusa, które poruszały kwestie biedoty miejskiej oraz trudności życiowych bohaterów. Z kolei "Latarnik" Henryka Sienkiewicza opowiadał o próbach odnalezienia sensu życia po życiowych niepowodzeniach.

Powieści tendencyjne

Powieści tendencyjne były doskonałym medium do przedstawiania pozytywistycznych idei w bardziej dosłowny, świadomy sposób. "Siłaczka" Stefana Żeromskiego jest przykładem utworu, który ilustruje postać jednostki oddanej pracy na rzecz poprawy warunków życia innych, niestety kosztem własnego zdrowia i życia.

Powieści realistyczne

Powieści realistyczne, takie jak "Lalka" i "Emancypantki" Bolesława Prusa czy "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, oferowały dogłębną analizę społeczną i psychologiczną postaci, często przedstawiając konflikty pomiędzy różnymi warstwami społecznymi oraz zmagania jednostek z rzeczywistością.

Powieści historyczne

Powieści historyczne, takie jak "Krzyżacy" i "Trylogia" Henryka Sienkiewicza, miały na celu przywoływanie narodowej chwały oraz przypominanie o dawnej wielkości Polski, co miało budować tożsamość narodową i wzmacniać patriotyczne postawy społeczeństwa.

Obrazki poetyckie

Krótkie formy literackie, takie jak obrazki poetyckie Marii Konopnickiej, przedstawiały codzienność najbiedniejszych warstw społecznych. Teksty takie jak "W piwnicznej izbie" czy "Jaś nie doczekał" rzucały światło na trudne warunki życia chłopów i biedoty miejskiej.

Część IV: Publicystyka i krytyka literacka

Prasa, zaliczana do ważnych narzędzi edukacyjnych i propagandowych, odegrała kluczową rolę w szerzeniu idei pozytywistycznych. Gazety takie jak "Kurier Warszawski" czy "Gazeta Warszawska" przyczyniały się do podnoszenia świadomości społecznej oraz kulturalnego rozwoju.

Artykuły, eseje, felietony, reportaże

Pozytywiści wykorzystali różne formy publicystyki - artykuły programowe, felietony, eseje - do propagowania swoich idei. Artykuły programowe przedstawiały główne założenia pozytywizmu, felietony Prusa zachęcały do refleksji nad problemami społecznymi, a reportaże Sienkiewicza uświadamiały o aktualnych wydarzeniach i sytuacjach wymagających interwencji społecznej.

Krytyka literacka

Kluczową rolę w promocji idei pozytywizmu odgrywała również krytyka literacka, której celem było wartościowanie dzieł literackich oraz propagowanie nowych norm kulturowych. Krytycy tacy jak Aleksander Świętochowski i Piotr Chmielowski uważnie analizowali literaturę, wskazując na jej wartość dydaktyczną i wpisywanie się w pozytywistyczne ideały.

Zakończenie