Franciszek Ksawery Dmochowski powiedział kiedyś o Janie Kochanowskim, że „muzom sarmackim strojnie pozaplatał włosy” – jak rozumiesz te słowa?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.06.2024 o 10:52

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 19.06.2024 o 10:29

Franciszek Ksawery Dmochowski powiedział kiedyś o Janie Kochanowskim, że „muzom sarmackim strojnie pozaplatał włosy” – jak rozumiesz te słowa?

Franciszek Ksawery Dmochowski, znaczący działacz literacki i publicysta doby oświecenia, wypowiedział zdanie o Janie Kochanowskim, że „muzom sarmackim strojnie pozaplatał włosy”. By dokładnie zrozumieć sens tej pięknej metafory, trzeba szerzej zastanowić się nad dorobkiem twórczym Jana Kochanowskiego, relacją między muzami a literaturą polską, oraz znaczeniem samej metafory. W niniejszym wypracowaniu podjęta zostanie próba głębokiego wyjaśnienia tej sentencji, czyniąc to w kontekście i przy wykorzystaniu tylko faktów literatury polskiego renesansu.

Jan Kochanowski urodził się w 1530 roku i zmarł w 1584 roku. Jego biografia i twórczość odzwierciedlają pełnię renesansowego człowieka, który czerpał z antycznych wzorców, jednocześnie przekształcając je na potrzeby własnej kultury i języka. Kochanowski ukończył Akademię Krakowską, a następnie kontynuował naukę na Uniwersytecie w Padwie, który wówczas stanowił intelektualne centrum Europy. W swoich podróżach zwiedził Włochy, Królewiec oraz Francję. Broniąc interesów Zygmunta II Augusta, pełnił rolę sekretarza królewskiego, a na starość osiadł w Czarnolesie, gdzie powstały jego najważniejsze dzieła.

Twórczość Kochanowskiego jest niezwykle wszechstronna i obejmuje różne gatunki literackie, od liryki, poprzez eposy, aż po dramaty. Początkowo tworzył po łacinie, a jednym z jego pierwszych dzieł były "Elegiarum libri IV". Następnie, w okresie dworskim, powstały utwory takie jak "Zuzanna", "O śmierci Jana Tarnowskiego", "Szachy", "Satyr, albo dziki mąż" oraz "Zgoda". Również w tej fazie życia stworzył swoje najbardziej znane dzieła liryczne: "Treny", napisane po śmierci ukochanej córeczki Urszuli, "Pieśni" oraz "Fraszki". Przekład "Psałterza Dawidów" jest uważany za jedno z jego największych osiągnięć jako tłumacza i adaptatora. Próbował się również w dramacie, co uwidacznia jego "Odprawa posłów greckich". Wszystko to sprawia, że Kochanowski, wykorzystując tradycje grecko-rzymskie, stworzył polską literaure o nowej jakości.

W celu pełnego zrozumienia słów Dmochowskiego, warto przypomnieć, kim były muzy. W mitologii greckiej były to córki Zeusa i Mnemosyne, bogini pamięci. Muzy opiekowały się sztuką, muzyką i literaturą, będąc inspiracją dla artystów i poetów. Dzieliły się na dziewięć różnych muz, z których każda patronowała innemu aspektowi sztuki: Klio była muzą historii, Kalliope – epickiej poezji, Melpomene – tragedii, Erato – miłosnej poezji, Terpsychora – tańca, Euterpe – liryki, Urania – astronomii, Talia – komedii, a Polihymnia – chóralnej poezji.

W kontekście polskiego renesansu i epoki sarmackiej, przez muze „sarmacką” Dmochowski mógł rozumieć specyficzny polski typ muzy, która symbolizuje twórcę czerpiącego z narodowych tradycji. Sarmacja odnosi się do historycznego pojęcia Sarmatów – mitycznych przodków Polaków, którzy utożsamiali się z ideą wojowników obdarzonych cechami cnoty i męstwa. W szerszym znaczeniu, używane byłoby do określenia polskiej szlachty XVI i XVII wieku. Muzy sarmackie byłyby więc odpowiednikiem antycznych muz, ale rozwijałyby literaturę w sposób bardziej zakorzeniony w polskiej kulturze i tradycji.

Główną rolą Kochanowskiego, według Dmochowskiego, była zdolność porządkowania i upiększania tych sarmackich tradycji poprzez jego twórczość literacką. Metafora „strojnie pozaplatał włosy” sugeruje czynność nadawania harmonii i piękna, analogiczną do uczesania włosów w sposób elegancki i uporządkowany. Przed Kochanowskim polska literatura mogła być postrzegana jako „nieuczesana”, czyli chaotyczna i mniej wykwintna. Talent Kochanowskiego polegał na tym, że przekształcił i uporządkował różnorodne elementy kultury i literatury polskiej, nadając im estetyczną oraz intelektualną doskonałość, która stawiała je niemalże na równi z literaturą europejskiego renesansu.

Dzięki wszechstronności twórczości Kochanowskiego, obejmującej poezję epicką, liryczną i dramatyczną, muzy sarmackie wzbogaciły się w natchnienia w różnorodnych dziedzinach literatury. Utwory takie jak "Muza" z 1567 roku pokazują, że Kochanowski sam świadomie nawiązywał do idei muz, wyrażając im wdzięczność za inspirację. W ten sposób Kochanowski skrupulatnie „pleoł włosy” polskiej literaturze, czyniąc ją bardziej zharmonizowaną, uporządkowaną i wyrafinowaną.

Jan Kochanowski stał się kluczową figurą w renesansowej literaturze polskiej, jego twórczość uporządkowała i upiększyła literackie tradycje narodowe. Metaforyczne sformułowanie użyte przez Dmochowskiego, wskazuje na rewolucyjny charakter jego twórczości, która podniosła wartość polskiej literatury do poziomu, na którym mogła rywalizować z najlepszymi dziełami renesansowej Europy. Kochanowski uczynił polską poezję niezwykle bogatą i różnorodną, co miało ogromny wpływ na dalszy rozwój literatury w Polsce.

Podsumowując, Jan Kochanowski rzeczywiście „strojnie pozaplatał włosy muzom sarmackim” poprzez swoje liczne dzieła, które uczyniły polską literaturę bardziej uporządkowaną, piękną i zharmonizowaną. Jego twórczość stała się fundamentem dla przyszłych pokoleń twórców literackich, podnosząc poziom polskiej literatury do europejskich standardów i przyczyniając się do jej dalszego rozwoju.