Niepokoje człowieka końca wieku i próby ich przezwyciężania w poezji młodopolskiej.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.06.2024 o 16:01

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.06.2024 o 15:39

Epoka Młodej Polski, obejmująca lata od ostatniego dwudziestolecia XIX wieku do pierwszej wojny światowej, była czasem intensywnych przekształceń społecznych, kulturowych i artystycznych. Ten okres w literaturze polskiej związany jest z modernizmem, który charakteryzował się odejściem od pozytywistycznych ideałów pracy organicznej i utylitarności w sztuce na rzecz kontemplacji, introspekcji oraz eksperymentów formalnych i tematycznych. Poezja młodopolska stała się dominującą formą wyrazu, a liczba twórców, którzy wnikliwie analizowali stan duszy człowieka przełomu wieków, była imponująca.

Człowiek przełomu wieków mierzył się z głębokim kryzysem wartości i moralności, co odzwierciedlało się w pesymistycznych nastrojach poezji tamtego okresu. Upadek ideałów pozytywizmu, takich jak praca u podstaw czy postęp społeczny, rodził uczucie pustki i niewiary. Poczucie, że dawne wartości nie przystają do nowych czasów, głęboko oddziaływało na twórców, w wyniku czego dominującymi motywami stały się dekadencja, apatia oraz ucieczka od cierpienia. Ową ucieczkę poeci znajdowali w orientalnej nirwanie, miłości cielesnej i kontemplacji przyrody.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer, jeden z czołowych przedstawicieli dekadentyzmu młodopolskiego, był piewcą uczuć schyłkowych, nastrojów znużenia oraz ucieczki do nirwany. Jego utwory doskonale oddają ducha epoki. W wierszu „Przeżytym” Tetmajer reflektuje nad upadkiem pozytywistycznych wartości, wyrażając przy tym charakterystyczny dla dekadentów pesymizm. Tekst wprowadza czytelnika w nastrój rezygnacji i niewiary w sens istnienia i działań człowieka.

„Hymn do Nirwany” to przykład wiersza, w którym Tetmajer szuka ucieczki od realności. Nirwana, jako stan błogiego nieistnienia, była dla poety odpowiedzią na cierpienie. W utworze dostrzegamy swoistą paralelę do modlitwy „Ojcze nasz”, gdzie nirwana pełni rolę boskiej opatrzności, do której zwraca się z egzystencjalnymi troskami. Natomiast „Nie wierzę w nic” jest świadectwem braku wiary, zarówno religijnej, jak i moralnej. Utwór podkreśla motyw poddania się losowi, co wyraża w dekadenckim zaprzeczeniu wartości życia i ambicji.

Tetmajer w „Koniec wieku XIX” manifestuje swoje dekadenckie poglądy, pokazując zniewolenie i rezygnację, które dominowały w obliczu nieuchronnych zmian. Nastrój pesymizmu kontynuuje w „Na anioł Pański”, gdzie życie ukazane jest jako smutna wędrówka, a postać Osmętnicy symbolizuje wszechobecny smutek i zwątpienie. Jego erotyki, takie jak „Ja, kiedy usta…” oraz „Lubię, kiedy kobieta…”, mimo że eksplorują temat miłości fizycznej jako formy ucieczki, zawsze wracają do refleksji i melancholii. Również impresjonistyczne krajobrazy tatrzańskie, jak w wierszu „Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej”, choć z jednej strony prezentują kontemplację przyrody, z drugiej wciąż niosą ze sobą smutek i refleksję nad przemijaniem.

Jan Kasprowicz, inny wybitny twórca młodopolski, oscylował między dekadencją a bardziej aktywistycznymi postawami. Jego cykle hymnów „Ginącemu światu” (1901) i „Salve Regina” (1902) przedstawiają filozoficzną refleksję nad apokalipsą i upadkiem świata, problematyzując moralność i religię. Szczególnie uwagę zwraca „Dies irae”, apokaliptyczna wizja końca świata, gdzie Kasprowicz prowadzi dialog z Bogiem, wyrażając błagania i oskarżenia, i przedstawia Boga jako surowego sędziego. Szatan ukazany jest w kontrowersyjny sposób, jako przewodnik po ludzkiej grzeszności, co podkreśla dramatyzm utworu. W późniejszych latach Kasprowicz ewoluował w kierunku bardziej optymistycznego franciszkanizmu, co świadczy o jego duchowej transformacji.

Leopold Staff, choć także poruszający dekadenckie motywy, wprowadzał do swej twórczości elementy buntu i aktywności. Zmienność jego twórczości z biegiem lat stała się wyrazem próby przełamania dekadenckiej apatii. „Deszcz jesienny” to utwór pełen pesymizmu i refleksji nad upadkiem świata, gdzie motyw deszczu symbolizuje smutek i destrukcję. Nawiązując do utworów Tetmajera, Staff wprowadza przybycie Szatana jako uosobienie zła. Jednak w kontekście szerszej twórczości Staffa, jego dzieła często mają w sobie nawoływanie do aktywności i przełamywania dekadenckiej niemocy.

Czas przełomu wieków był okresem głębokiego kryzysu wartości i moralności, który znalazł pełen wyraz w poezji Młodej Polski. Dominującym wówczas trendem w literaturze była dekadencja, jednak różni poeci mieli różne sposoby na przezwyciężanie niepokojów tej epoki. Tetmajer wybierał ucieczkę do idealistycznych światów, miłości i przyrody, Kasprowicz podejmował filozoficzne refleksje, a Staff balansował między dekadencką apatią a aktywnością twórczą i buntu. Twórczość tych poetów pozostaje istotnym elementem literatury polskiej, ukazującym różnorodność postaw wobec kryzysu wartości w epoce przełomu wieków. Tetmajer, Kasprowicz i Staff, poprzez swoją poezję, nie tylko ukazali dramatyczne nastroje swoich czasów, ale też podjęli różne próby budowania nowej wrażliwości i nowych sposobów rozumienia i pokonywania niepokojów współczesności.