Odwołując się do utworów z różnych epok, zilustruj zasady funkcjonowania motywu władzy i władcy w literaturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 4.07.2024 o 19:19

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 4.07.2024 o 18:31

---

I. Wstęp

Motyw władzy i władcy od wieków stanowi fascynujący temat dla twórców literatury. W różnych epokach i kulturach literackich, władza była nie tylko jednym z centralnych tematów, ale także narzędziem do wyrażania uniwersalnych prawd o ludzkiej naturze i mechanizmach społecznych. Istotą literackich przedstawień władzy jest ukazanie jej dualistycznego charakteru: z jednej strony zdolności do porządku, ochrony i prowadzenia społeczeństwa ku rozwojowi, z drugiej zaś do tyranii, autorytaryzmu i destrukcji. Motyw ten jest tak uniwersalny, że odnajdujemy go w literaturze antycznej, średniowiecznej, renesansowej czy nawet współczesnej, co świadczy o jego niezmiennym znaczeniu na przestrzeni dziejów.

Władza jako motyw przewodni:

Żądza władzy i jej konsekwencje stanowią często kluczowy element fabuły w literaturze. Postacie literackie, które dążą do władzy lub ją sprawują, są zwykle ukazywane w sytuacjach, które obnażają ich prawdziwe intencje, moralność i charakter. Przykłady takich postaci znajdziemy w literaturze antycznej, jak Kreon w „Antygonie” Sofoklesa, w renesansowej tragedii „Makbet” Williama Shakespeare’a, czy w polskim renesansowym dramacie „Odprawa posłów greckich” Jana Kochanowskiego. Każda z tych postaci ilustruje inne aspekty władzy i różne sposoby, w jakie żądza władzy może doprowadzić do upadku.

---

II. Władza w literaturze antycznej - Kreon w "Antygonie" Sofoklesa

Kreon, władca Teb, jest centralną postacią w „Antygonie” Sofoklesa. Po śmierci Eteoklesa i Polinejkesa, dwóch braci, którzy zginęli walcząc o tron Teb, Kreon staje przed trudnym zadaniem przywrócenia porządku w mieście. Jako nowy władca, Kreon jest pełen ambicji, by być sprawiedliwym i silnym królem. Chce udowodnić swoją władzę i pokazać, że jest w stanie utrzymać władzę w państwie, które dopiero co doświadczyło bratobójczej wojny.

Żądza władzy i konsekwencje:

Ambicja Kreona do sprawiedliwego rządzenia jest jednak skażona jego niezłomnością i surowością. Kreon wybiera terror jako środek sprawowania władzy, nakładając zakaz pochówku Polinejkesa, uznając go za zdrajcę. Antygona, siostra Polinejkesa, łamie nakaz Kreona, co prowadzi do bezpośredniego konfliktu między nią a władcą. Kreon, aby udowodnić swoja nieugiętość, skazuje ją na śmierć, mimo że jest narzeczoną jego syna, Hajmona.

Tragiczne skutki decyzji Kreona:

Decyzje Kreona przynoszą tragiczne konsekwencje. Hajmon popełnia samobójstwo z rozpaczy po stracie ukochanej, a jego matka, Eurydyka, również odbiera sobie życie, nie mogąc znieść tragedii, która dotknęła jej rodzinę. Kreon w końcu zdaje sobie sprawę ze swojej winy, lecz jest już za późno na naprawienie szkód. Tragiczna ironia polega na tym, że Kreon, który pragnął jedynie utrzymać porządek i sprawiedliwość, poprzez swoje despotyczne decyzje doprowadził do katastrofy osobistej i społecznej.

---

III. Władza w literaturze renesansu - Makbet w tragedii Williama Shakespeare'a

Makbet to jedna z najtragiczniejszych postaci stworzonych przez Williama Shakespeare’a. Jest to mężczyzna, który zaczyna jako szlachetny i odważny wojownik, a kończy jako tyran, którego żądza władzy prowadzi do jego upadku. Przemiany Makbeta rozpoczyna przepowiednia czarownic, która staje się katalizatorem jego ambicji. Z początku sceptyczny, z czasem coraz bardziej ulega pokusie.

Droga do władzy:

Przemiana Makbeta jest stopniowa, a jego droga do władzy wybrukowana jest zbrodniami. Wspólnie z żoną, Lady Makbet, która podsyca jego ambicję, Makbet postanawia zabić króla Dunkana i przejąć tron Szkocji. Ten pierwszy akt zbrodni otwiera przed nim drogę do kolejnych morderstw, w tym Banka, który stanowi zagrożenie dla jego władzy, oraz wielu innych ofiar jego tyranii.

Konsekwencje żądzy władzy:

Żądza władzy prowadzi Makbeta do moralnego upadku. Dawny bohater zmienia się w despotycznego tyrana, którego działania są coraz bardziej irracjonalne i okrutne. W końcu zostaje obalony i zabity, a jego upadek jest przestrogą przed dążeniem do władzy za wszelką cenę. Makbet ilustruje, że władza zdobyta nieuczciwie nie przynosi szczęścia ani spełnienia, lecz prowadzi do destrukcji zarówno osobistej, jak i społecznej.

---

IV. Władza w literaturze polskiego renesansu - Jan Kochanowski i "Odprawa posłów greckich"

„Odprawa posłów greckich” Jana Kochanowskiego to dramat, który powstał w Polsce w czasach renesansu, kiedy Rzeczpospolita była jednym z najpotężniejszych państw w Europie. Kochanowski, jako humanista, zwracał uwagę na odpowiedzialność władców i błędy rządzących, które mogą prowadzić do upadku państwa. Tematyka utworu nawiązuje do wydarzeń z mitologii greckiej, ale jest również ostrzeżeniem dla współczesnych mu rządzących.

Motyw władzy i przywódcy:

W utworze przedstawiona jest sytuacja, w której posłowie greccy przybywają do Troi, by domagać się zwrotu Heleny. Aleksander (Parys) podejmuje decyzję, która wywołuje wojnę, pokazując jego lekkomyślność i brak odpowiedzialności. W kontrze do niego stoi Antenor, który jest uosobieniem mądrości i patriotyzmu. Kochanowski krytykuje złe przywództwo i pokazuje, że brak odpowiedzialności prowadzi do katastrofy.

Uniwersalne przestrogi Kochanowskiego:

Poprzez dramat Kochanowski przekazuje kilka ważnych przestrogi. Krytykuje korupcję i słabość rządu, podkreślając, że niesprawiedliwe traktowanie obywateli i uchylanie się od odpowiedzialności mogą doprowadzić do upadku państwa. Wieszczba Kasandry, która przepowiada zniszczenie Troi, jest symboliczną przestrogą przed złymi decyzjami podejmowanymi przez władców.

---

V. Władza w Biblii - Salomon i Dawid

Salomon, znany z biblijnych opowieści, jest często ukazywany jako idealny władca. Jego mądrość i sprawiedliwość są zachwalane jako wzór dla innych królów. W historii o dwóch kobietach, które kłóciły się o dziecko, Salomon ukazuje swoją niezwykłą mądrość i zdolność do rozstrzygania sporów w sposób sprawiedliwy. To właśnie jego poczucie sprawiedliwości i troska o poddanych czynią go przykładem dobrego władcy.

Dawid jako przykład władcy:

Dawid, poprzednik Salomona, także jest kluczową postacią w Biblii. Jego rządy zaczynają się dobrze, wypełnione są sukcesami i prawością. Jednak z czasem Dawid schodzi na ścieżkę grzechu, czego symbolem staje się historia z Batszebą i zamach na Uriasza. Upadek moralny Dawida pokazuje, jak trudno jest utrzymać dobre rządy bez popadania w korupcję i nadużycia władzy.

---

VI. Synteza porównawcza

Kreon i Makbet są przykładami postaci, które uległy żądzy władzy. Kreon, pragnący sprawiedliwości, wybiera autorytarną drogę, która prowadzi do rodzinnej tragedii. Z kolei Makbet, który początkowo wydaje się być szlachetny, poprzez swoje działania zmienia się w tyrana. Obie postaci pokazują, że dążność do władzy bez uwzględniania jej konsekwencji prowadzi do upadku.

Zakładające przestrogi:

Utwory literackie ukazują różne przestrogi związane z władzą. Kreon, który dąży do sprawiedliwości kosztem ludzkich praw, oraz Makbet, którego szlachetność zostaje zniszczona przez żądzę władzy, ilustrują moralne upadki władców. Jan Kochanowski w „Odprawie posłów greckich” przestrogę przed nieodpowiedzialnym sprawowaniem rządów, ukazując, że błędy przywódców mogą prowadzić do katastrof o znaczeniu historycznym.

Różnice w wizjach władcy i władzy:

Mimo pewnych podobieństw, postacie Kreona i Makbeta różnią się w swoich wizjach władzy. Kreon stawia na prawość i dobro państwa, chociaż jego surowość prowadzi do tragicznych skutków. Makbet natomiast zatraca się w drodze do zdobycia i utrzymania władzy, stając się przykładnym tyranem. Kochanowski, poprzez swoich bohaterów, przedstawia przestrogi dla władców Polski renesansowej, zwracając uwagę na odpowiedzialność za kraj i obywateli.

---

VII. Zakończenie

Motyw władzy w literaturze jest powszechny i stanowi przestrogę dla kolejnych pokoleń. Czy istnieje ideał władcy? Przykłady literackie pokazują, że władza jest trudnym do utrzymania wyzwaniem, które często wiąże się z ogromnymi konsekwencjami. Kreon, Makbet, czy bohaterowie Kochanowskiego, wszyscy stają przed trudnymi wyborami, które ostatecznie prowadzą do ich upadku lub ostrzeżeń dla innych.

Podsumowanie znaczenia motywu władzy i władcy w literaturze:

Władza jako temat jest ponadczasowy i ma różne oblicza na przestrzeni dziejów literatury. Dzięki literaturze możemy zrozumieć, że władza niesie ze sobą ogromną odpowiedzialność i wymaga mądrości. Nauki płynące z literatury są przestrogą przed żądzą władzy i pokazują, że nieodpowiedzialne sprawowanie rządów prowadzi do katastrofy zarówno dla jednostki, jak i społeczności. Czy władza może być sprawowana bez negatywnych konsekwencji? Literatura sugeruje, że jest to trudne, ale możliwe do osiągnięcia przy zachowaniu moralności i sprawiedliwości.