„Każdy nosi w sobie i zawiłość dziejów, i możliwą, a nie spełnioną odmianę swego losu”(Jan Parandowski). Wpływ sytuacji historycznej na losy polskich Żydów. Omów temat, odwołując się do fragmentów „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza i „Mendla Gdańskiego” Ma

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.07.2024 o 9:13

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 8.07.2024 o 8:28

W XIX-wiecznej Polsce sytuacja Żydów była bardziej skomplikowana niż mogłoby się to wydawać. Żyli oni w społeczeństwie pełnym napięć społeczno-politycznych, będąc jednocześnie częścią tej społeczności i jednocześnie jej outsiderami. Sytuacja historyczna i społeczne nastroje miały ogromny wpływ na ich losy, co można doskonale zauważyć analizując postacie takie jak Jankiel z „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza oraz Mendel z „Mendla Gdańskiego” Marii Konopnickiej.

„Pan Tadeusz”, jedno z najważniejszych dzieł literatury polskiej, napisane przez Adama Mickiewicza, ukazuje życie szlachty polskiej na początku XIX wieku. W tej epopei narodowej znajduje się także postać Żyda o imieniu Jankiel. Mickiewicz przedstawia tę postać jako patriotę i człowieka szlachetnego, który wiernie służy swojej społeczności. W mniejszym, lecz istotnym stopniu, Mendel z noweli Marii Konopnickiej „Mendel Gdański” jest Żydem z Gdańska, który mimo swojej oddanej postawy wobec społeczności i kraju, spotyka się z rosnącą nietolerancją i antysemityzmem. Obie postacie doskonale ilustrują zawiłość dziejów oraz możliwe, choć niespełnione odmiany swego losu, o których mówi Jan Parandowski.

Jankiel, choć występuje w „Panu Tadeuszu” stosunkowo krótko, jest postacią niezwykle ważną. Jest on patriotą, co staje się wyraźne w momencie, gdy wspiera polskich powstańców. Jego zaangażowanie w sprawy narodowe i uczciwość są dobrze znane w społeczności. Mickiewicz opisuje go jako osobę wpływową i lubianą, co widoczne jest podczas zaręczyn Zosi, kiedy Jankiel gra na cymbałach Mazurka Dąbrowskiego, symbolizując nadzieję na odrodzenie Polski. Ten gest jest dowodem na to, że Jankiel, mimo bycia Żydem, jest integralną częścią polskiego społeczeństwa, co świadczy o akceptacji ze strony szlachty Sopliców i Horeszków.

Jednakże nie wszyscy w „Panu Tadeuszu” darzą Jankiela szacunkiem. Przykładem może być ujemna postawa Klucznika, który zwraca się do Jankiela: „Precz stąd, Żydzie!”. Taka odpowiedź wskazuje na obecność antysemityzmu, który mimo że nie dominuje, jest wyraźnie obecny w utworze. Klucznik jest przykładem tych elementów polskiego społeczeństwa, które nadal odrzucają Żydów, niezależnie od ich zasług czy patriotycznych postaw. Jest to smutne przypomnienie, że nawet w najbardziej zaangażowanych wspólnotach mogą istnieć uprzedzenia i nietolerancja.

Z kolei Mendel Gdański z noweli Konopnickiej to postać, która, mimo swojej lojalności i zaangażowania w życie społeczności, stoi w obliczu narastającej nietolerancji. Mendel jest Żydem, który cieszy się szacunkiem wśród wyższych warstw społecznych, lecz boryka się z coraz silniejszym antysemityzmem. Jego działalność oraz postawa wobec Polski pokazują, że jest on prawdziwym obywatelem tego kraju. Przełomowym momentem dla Mendla jest sytuacja, gdy prześladowania ze strony antysemickich grup stają się nie do zniesienia. Jego rozczarowanie jest wyraźnie widoczne w wypowiedziach bohatera.

Konopnicka w swojej noweli ilustruje symboliczne gesty, które mają na celu podkreślenie szacunku i akceptacji dla Mendla. Jednym z nich jest gest księdza, który uchyla kapelusz przed modlącym się Mendlem, co jest dowodem na wzajemny szacunek i akceptację. Jednakże, reakcja dzieci oraz społeczności lokalnej na ten gest pokazuje, ile jeszcze trzeba zmienić w mentalności ludzi, aby wyeliminować uprzedzenia.

Nowela Konopnickiej podkreśla też, jak bezsensowny jest antysemityzm. Inteligenci, księża i studenci są przedstawieni jako wzór tolerancji, jednak ich działania są często zbyt słabe, aby przeważyć ogólną niechęć i burzenie, jakie narasta w społeczeństwie. Skutkiem tego jest strata zamiłowania Mendla do miasta, które kochał, co doskonale pokazuje, jak destrukcyjny wpływ na jednostki mają uprzedzenia i nietolerancja.

Porównując postacie Jankiela i Mendla, można zauważyć, że obaj są przedstawieni jako patrioci. Jankiel wzbudza szacunek i akceptację, lecz jest kilkuletni antysemityzm emanujący ze strony takich postaci jak Klucznik. Mendel, z drugiej strony, boryka się z coraz większą niechęcią społeczną, mimo że jego postawa jest równie uczciwa i lojalna jak postawa Jankiela.

Historie Jankiela i Mendla ukazują wspólne losy polskich Żydów w XIX-wiecznej Polsce - ludzi, którzy byli patriotami i oddanymi członkami swoich społeczności, lecz jednocześnie musieli znosić uprzedzenia i niesprawiedliwość wynikającą z antysemityzmu. Oba utwory, mimo że różnią się w kontekście historycznym i literackim, są apelami o tolerancję i zrozumienie. Mickiewicz i Konopnicka pokazują, jak niestabilność polityczna i nastroje społeczne kształtują losy jednostek.

Podsumowując, sytuacja historyczna miała ogromny wpływ na losy polskich Żydów. Zarówno Mickiewicz, jak i Konopnicka przez swoje dzieła wzmocnili głos w walce o tolerancję i walkę z antysemityzmem. Choć obie postacie mogły żyć w różnych etapach historii i społecznych nastawień, ich historie są przypomnieniem, jak ważna jest edukacja i świadomość społeczna w walce z uprzedzeniami. Przesłanie tych utworów jest wciąż aktualne i pokazuje, że pomimo upływu czasu wiele problemów związanych z nietolerancją nadal istnieje i wymaga naszej uwagi.