Wynalazcy i ich wynalazki w literaturze. Co na ten temat pisali Bolesław Prus i Stefan Żeromski?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.07.2024 o 10:11

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 9.07.2024 o 9:31

W literaturze temat wynalazców i ich wynalazków odgrywa znaczącą rolę, odzwierciedlając bowiem tęsknotę za postępem technologicznym i poprawą jakości życia. Wynalazki mogą przynosić ogromne korzyści społeczeństwom, przyczyniając się do rozwoju ekonomicznego i technologicznego. Jednak jednocześnie niosą ze sobą moralne dylematy związane z ich wykorzystaniem i wpływem na ludzkość. W literaturze polskiej dwaj wybitni autorzy, Bolesław Prus i Stefan Żeromski, podejmują temat wynalazców i ich wynalazków w swoich powieściach, ukazując różnorodne aspekty tego zjawiska.

Bolesław Prus i Stefan Żeromski to dwie wybitne postacie literatury polskiej, których twórczość przypada na różne okresy. Bolesław Prus, właściwie Aleksander Głowacki, żył w latach 1847-1912, a jego twórczość można zaliczyć do okresu pozytywizmu. Stefan Żeromski natomiast, urodzony w 1864 roku i zmarły w 1925, to przedstawiciel epoki Młodej Polski. Każdy z tych twórców wykształcił swój własny unikalny styl literacki, który doskonale oddaje ducha swojego czasu. Prus w swoim realistycznym stylu szczegółowo ukazuje złożoność ludzkich losów i dba o detale społeczno-ekonomiczne, natomiast Żeromski, pełen romantycznej werwy, kładzie nacisk na emocje i ideały.

Sztandarowymi utworami omawianych autorów, gdzie temat wynalazców odgrywa kluczową rolę, są "Lalka" Bolesława Prusa oraz "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego. "Lalka" to powieść realistyczna, która przedstawia losy Stanisława Wokulskiego, przedsiębiorcy i wynalazcy, oraz różnorodne kręgi społeczne Warszawy końca XIX wieku. Z kolei "Przedwiośnie" to utwór młodopolski, który ukazuje trudności i nadzieje Polski w początkowych latach niepodległości po I wojnie światowej. W obu utworach temat wynalazczości jest przedstawiony w sposób przenikliwy i wielowymiarowy.

Wynalazki w "Lalce" Bolesława Prusa

Jednym z wyraźnych przykładów wynalazczości w "Lalce" jest postać profesora Geista. Geist jest naukowcem, marzycielem i osobą całkowicie oddaną nauce. Pracuje nad wynalezieniem metalu lżejszego niż powietrze, co z jednej strony może zrewolucjonizować technologię i transport, a z drugiej strony obawia się, że jego wynalazek może zostać wykorzystany w sposób niepożądany i szkodliwy. Żyje w izolacji, chroniąc swoje badania przed niepowołanymi osobami. Geist jest postacią, która uosabia zarówno marzenie o postępie, jak i moralne dylematy związane z wynalazczością.

Moralne dylematy związane z wynalezieniem nowego metalu są w powieści wyraźnie przedstawione. Geist jest świadomy odpowiedzialności, jaka spoczywa na naukowcu tworzącym coś, co może zmienić świat. Cytat z powieści: "Naprzód chcę, ażeby ten produkt wyszedł tylko z mojego laboratorium [...]" ukazuje, że Geist pragnie kontrolować proces wdrażania swojego wynalazku, aby nie dopuścić do jego niewłaściwego zastosowania. To moralne zobowiązanie stanowi esencję etycznych refleksji nad wynalazczością w "Lalce".

Reakcje otoczenia na wynalazek Geista są zróżnicowane. Wielu uczonych nie wierzy w realność tego wynalazku, bagatelizując go jako utopię bądź szaleństwo. Jednakże Stanisław Wokulski, główny bohater powieści, rozpoznaje ogromny potencjał wynalazku Geista. Jako przedsiębiorca i człowiek otwarty na innowacje, Wokulski dostrzega możliwości, jakie wynalazek może przynieść, co ukazuje jego nowatorskie podejście do nauki i technologii.

Wynalazki w "Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego

Wynalazczość w "Przedwiośniu" jest przedstawiona poprzez utopijną wizję szklanych domów, które są wytworem wyobraźni i marzeń Seweryna Baryki, ojca głównego bohatera, Cezarego. Seweryn opowiada synowi o wynalazku swojego kuzyna, prostego obywatela, który pragnie stworzyć lepszy świat dzięki nowoczesnym, szklanych domom. Wynalazca ten, chociaż nieznany z imienia, symbolizuje marzenie o postępie technologicznym, który mógłby przyczynić się do poprawy życia całego społeczeństwa.

Wizja szklanych domów w "Przedwiośniu" jest niezwykle symboliczna. Szklane domy symbolizują nowoczesność, postęp techniczny i lepszy świat, który mógłby nadejść dzięki wynalazkom. Żeromski opisuje je w cytacie: "Z olbrzymiej masy płynnej [...]" jako stworzoną z niesamowitych materiałów, jasnych, czystych i przejrzystych. Te domy są marzeniem o świecie, w którym technologia i innowacje służą wszystkim, a nie tylko wybranym.

Jednakże, konfrontacja wizji szklanych domów z rzeczywistością jest bolesna. Kiedy Cezary Baryka wraca do Polski, zamiast utopijnego świata, który wyobrażał sobie na podstawie opowieści ojca, spotyka się z biedą, zaniedbaniem i rozczarowaniem. Przygraniczne miasteczko, które miało być rajem, okazuje się być twardą rzeczywistością pełną trudności i problemów. To rozczarowanie odkrywa przed czytelnikiem, jak wielka jest przepaść między marzeniami o postępach technologicznych a realnymi problemami społecznymi i politycznymi.

Porównanie naukowców i wynalazków w obu powieściach

Cel wynalazków również różni się w obu powieściach. Geist z "Lalki" pragnie stworzyć coś rewolucyjnego, co może zmienić świat i jego technologiczne możliwości. Jego wynalazek jest wynikiem pasji oraz ambicji, ale też obawy przed nadużyciem. Natomiast wynalazca szklanych domów ma na celu społeczny rozwój i modernizację, wierząc, że jego wynalazek przyniesie ulgę i poprawę bytu dla wielu ludzi, a nie tylko wybranych.

Społeczna reakcja na wynalazki również różni się w obu przypadkach. Wynalazek Geista spotyka się z niezrozumieniem i nieufnością ze strony uczonych oraz innych postaci w "Lalce". Tylko nieliczni, jak Wokulski, dostrzegają jego potencjał. Z kolei wizja szklanych domów w "Przedwiośniu" wywołuje utopijny entuzjazm, który jednak gwałtownie upada, gdy konfrontuje się z twardą rzeczywistością. To skrajnie różne reakcje pokazują, jak wynalazki mogą być zarówno inspirowane przez idealizm, jak i rozbijane przez realia społeczne.

Zakończenie

Wnioski, jakie można wyciągnąć z obu powieści, dotyczą odpowiedzialności wynalazczej i społecznej. Wynalazki, jako narzędzia postępu, niosą ze sobą ogromny potencjał, ale również poważne moralne dylematy. Geist w "Lalce" oraz wynalazca szklanych domów w "Przedwiośniu" symbolizują różne podejścia do innowacji, ale obaj są świadomi, że ich wynalazki mogą mieć głęboki wpływ na ludzkość.

Obie powieści zachęcają do refleksji nad rolą wynalazków we współczesnym świecie. Współczesne wynalazki i innowacje technologiczne mają potencjał zmieniać życie na lepsze, ale niosą ze sobą również ryzyko nadużyć i negatywnych skutków. Literatura, poprzez ukazanie złożoności problemów wynalazczości, inspiruje czytelników do przemyśleń nad odpowiedzialnym korzystaniem z osiągnięć naukowych oraz do poszukiwania równowagi między postępem a etyką.