„Według mnie, literatura niepoważna usiłuje rozwiązać problemy egzystencji. Literatura poważna je stawia”. Rozważ słowa Witolda Gombrowicza odwołując się do wybranych przez siebie dzieł literackich.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 11.07.2024 o 12:34

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 11.07.2024 o 12:07

Wstęp

Witold Gombrowicz, jeden z najbardziej kontrowersyjnych i nowatorskich polskich pisarzy XX wieku, pozostawił po sobie wiele aforyzmów, które do dziś skłaniają do refleksji nad istotą literatury. Jednym z takich aforyzmów jest jego myśl, że „literatura niepoważna usiłuje rozwiązać problemy egzystencji. Literatura poważna je stawia”. Cytat ten warto głębiej przemyśleć, zwłaszcza w kontekście bogatej tradycji literackiej, która od wieków zajmuje różne stanowiska wobec problemów egzystencjalnych człowieka. Literatura, bez względu na swoje podejście - poważne czy też nie - jest nierozerwalnie związana z refleksją nad sensem życia, śmiercią, miłością i ludzkim cierpieniem.

Definicja pojęć kluczowych

Aby zgłębić myśl Gombrowicza, konieczne jest zdefiniowanie pojęć „literatura poważna” i „literatura niepoważna”. Literatura poważna to te dzieła, które skupiają się na stawianiu fundamentalnych pytań egzystencjalnych, starając się zrozumieć i przekazać trudności oraz dylematy związane z ludzkim istnieniem. Przykłady takiej literatury można znaleźć w dziełach Fiodora Dostojewskiego, Alberta Camusa czy T.S. Eliota. Z kolei literatura niepoważna jest zwykle kierowana ku rozwiązaniom i daje czytelnikowi odpowiedzi, najczęściej w formie uproszczonej. Można tu przywołać książki jak „Harry Potter” J.K. Rowling czy literatura popularnonaukowa.

Rozwinięcie

Zagadnienia egzystencjalne w literaturze

Świat jako skomplikowana tajemnica

Ludzka egzystencja od zawsze była przedmiotem refleksji w literaturze i filozofii. Wielu pisarzy próbowało eksplorować tajemnice istnienia, zagłębiając się w skomplikowane, często niezrozumiałe aspekty ludzkiego życia i świata. Literatura od wieków stawiała pytania dotyczące sensu życia, śmierci, bólu i szczęścia, nie oferując przy tym gotowych odpowiedzi, ale prowokując czytelnika do samodzielnej refleksji. Przykładem tego jest twórczość Alberta Camusa, zwłaszcza jego "Mit Syzyfa", gdzie analizuje absurdalność życia oraz bunt człowieka wobec tej absurdalności.

Cytat Gombrowicza - interpretacja

Gombrowicz, przez swoją literaturę i refleksje, często zwracał uwagę na dynamikę między przeszłością a przyszłością. Jego myśl o „impotencji dawnego” i „gwałcie nowego i nadchodzącego” ukazuje pewien rodzaj nostalgii za utraconym i nieuchronny przepływ czasu, który narzuca nowe wyzwania i pytania. W literaturze poważnej przeszłość jest często analizowana w celu zrozumienia teraźniejszości i przewidywania przyszłości, ale nigdy nie oferuje ostatecznych odpowiedzi. Przeszłość, choć ważna, jest bezsilna wobec nieuchronnych zmian, jakie niesie przyszłość.

Literaturę jako narzędzie refleksji i wyrażania filozofii człowieka

Dwuznaczność literatury według Gombrowicza

Gombrowicz dostrzegał dwuznaczność literatury: z jednej strony jest ona sposobem na eksplorację egzystencjalnych bolączek człowieka, z drugiej - bywa narzędziem autora do manipulacji rzeczywistością i tworzenia swojego narcystycznego „ja”. Jego powieść "Ferdydurke" jest swego rodzaju arcyprzykładem tego fenomenu. Autor igra z konwencjami literackimi, zmusza czytelnika do refleksji nad formą i treścią, przekazując jednocześnie głęboki egzystencjalny niepokój.

Symbiotyczny związek artysty i odbiorcy

Literatura jest przestrzenią dialogu między artystą a odbiorcą. Artysta, pisząc, nadaje formę swoim myślom i uczuciom, jednocześnie wymagając od czytelnika aktywnego uczestnictwa w interpretacji dzieła. Gombrowicz często powtarzał, że wszelka twórczość jest aktem nadawania i otrzymywania „Formy”. „Forma” jest tutaj zjawiskiem symbiotycznym, tworzą ją zarówno autor i jego stwórcza intencja, jak i odbiorca wraz z jego interpretacją. Literatura, zwłaszcza poważna, zmusza czytelnika do myślenia i stawiania pytań, którego odpowiedzi nie są podane na tacy.

Literatura „poważna” i „niepoważna” w kontekście funkcji stawiania i rozwiązywania problemów

Literatura "poważna"

Literatura poważna, poprzez swoje skomplikowanie i głębokość, stawia przed czytelnikiem trudne pytania, skłania do refleksji nad egzystencją i sensem życia. Dzieła takie jak "Cierpienia młodego Wertera" Goethego podnoszą temat miłości, cierpienia i nieosiągalności szczęścia w kontekście romantycznym. Natomiast "Paragraf 22" Josepha Hellera ukazuje absurdalność wojny i egzystencji w konfrontacji z bezsensownymi zasadami i przepisami.

Biblia, mimo swojego sakralnego charakteru, jest również dziełem literackim pełnym pytań egzystencjalnych. Od powstania świata poprzez Księgę Rodzaju, aż po końcowe refleksje w Apokalipsie św. Jana, Biblia stawia przed człowiekiem fundamentalne pytania o sens istnienia, moralność i miejsce człowieka w boskim planie.

Mitologia, zarówno grecka, jak i inne, także jest skarbnicą pytań o genezę świata, wyjaśnienia sił nadprzyrodzonych oraz ludzkiej natury. Historie mityczne, mimo swojego czasem fantastycznego wymiaru, wskazują na ludzkie słabości, dylematy moralne i niemożność uniknięcia przeznaczenia.

Literatura "niepoważna"

Literatura niepoważna, z kolei, często daje gotowe rozwiązania i proste odpowiedzi na skomplikowane pytania egzystencjalne. "Harry Potter" J.K. Rowling mimo że jest literaturą młodzieżową i zawiera elementy magiczne, w pewnym sensie proponuje uproszczoną wersję walki dobra ze złem, przyjaźni i miłości. Bohaterowie, mimo różnych przeciwności, zawsze mają jasną ścieżkę do rozwiązania swoich problemów.

Z kolei "O obrotach sfer niebieskich" Mikołaja Kopernika, choć jest fundamentalnym dziełem naukowym, w kontekście literatury pełni funkcję dostarczającą odpowiedzi na pytania dotyczące budowy kosmosu. Podejście Kopernika do zagadnień naukowych możemy rozpatrywać jako „niepoważne” w sensie Gombrowicza, ponieważ dostarcza gotowych odpowiedzi i rozwiązań, eliminując wątpliwości i pytania.

Dualizm literatury - potrzeba obu rodzajów

Wzajemne dopełnianie się literatury "poważnej" i "niepoważnej"

Obydwa rodzaje literatury są niezbędne dla pełnego obrazu ludzkiego doświadczenia. Literatura poważna stawia trudne pytania i skłania do refleksji, co jest niezbędne dla duchowego i intelektualnego rozwoju. Literatura niepoważna, natomiast, oferuje chwile odprężenia, zestaw gotowych odpowiedzi, które czasem są równie niezbędne, by przetrwać trudne chwile, odprężyć się i nabrać dystansu do rzeczywistości.

Rola literatury w codziennym życiu człowieka

Literatura, przez swoją różnorodność, pełni wielorakie funkcje w życiu codziennym. Może być źródłem głębokiej refleksji nad egzystencją, jak i sposobem na relaksację i odprężenie. Czytanie dzieł literackich pozwala nie tylko na zrozumienie siebie i świata, ale także na chwilowe oderwanie się od codziennych problemów i zanurzenie się w świecie fantazji. Literatura, niezależnie od tego, czy jest poważna, czy niepoważna, ma olbrzymi wpływ na życie jednostek i całych społeczeństw, kształtując ich emocje, myśli oraz przekonania.

Zakończenie

Krótko podsumowując, rozważania Witolda Gombrowicza na temat literatury poważnej i niepoważnej otwierają szerokie pole do dyskusji nad istotą literatury i jej rolą w stawianiu i rozwiązywaniu problemów egzystencjalnych. Literatura poważna, przez stawianie trudnych pytań, prowokuje do refleksji i poszukiwań, podczas gdy literatura niepoważna częściej dostarcza gotowe odpowiedzi i jest środkiem relaksu. Dualizm ten odzwierciedla esencję ludzkiego istnienia, w którym nieodłącznie splatają się dążenie do zrozumienia życia i potrzeba prostych rozwiązań.

Refleksja końcowa

Literaura, bez względu na jej formę i cel, jest niekończącą się podróżą w poszukiwaniu prawdy o sobie i świecie. Oferuje ona zarówno głębokie egzystencjalne poszukiwania, jak i momenty ukojenia i odprężenia. Dlatego tak ważne jest, by doceniać zarówno literaturę poważną, która stawia trudne pytania, jak i niepoważną, która daje chwile wytchnienia i prostych odpowiedzi. Każde z tych dzieł ma swoje miejsce i znaczenie w codziennym życiu człowieka oraz w jego nieustającej wędrówce ku zrozumieniu istoty istnienia.