,,Celem ludzkiego życia jest szczęście, któż jednak z nas wie, jak je osiągnąć" (Rousseau). Motyw szczęścia w pozytywistycznych utworach literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.08.2024 o 9:55

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.08.2024 o 9:21

---

#

1. Wprowadzenie do tematu

Jean-Jacques Rousseau, filozof oświecenia, stwierdził: „Celem ludzkiego życia jest szczęście, któż jednak z nas wie, jak je osiągnąć”. Te słowa stanowią doskonały punkt wyjścia do refleksji na temat roli szczęścia w życiu człowieka. Szczęście jest uniwersalnym celem wszystkich ludzi, niezależnie od czasu, miejsca i sytuacji społecznej. Wynika to z ludzkiej natury dążącej do unikania cierpienia i poszukiwania przyjemności, satysfakcji oraz spełnienia.

2. Definicja szczęścia

Szczęście jest pojęciem subiektywnym i wielowymiarowym, trudnym do jednoznacznego zdefiniowania. Dla jednych może to być miłość, dla innych bogactwo, bezpieczeństwo czy realizacja pasji. To zależy od indywidualnych potrzeb, wartości i doświadczeń. Dla pozytywistycznych bohaterów literackich, szczęście przybierało różne formy, od miłości romantycznej, przez spełnienie zawodowe, po patriotyzm i dążenie do wolności narodowej.

3. Zarys tezy

W literaturze pozytywistycznej szczęście odgrywa rolę centralną. Bohaterowie tych utworów podejmują różne działania, by je osiągnąć, choć nie zawsze z pozytywnym skutkiem. Analizując różne aspekty szczęścia w literaturze pozytywistycznej, możemy dostrzec zarówno uniwersalność tego celu, jak i złożoność dążeń ludzkich.

Rozwinięcie

Szczęście i miłość to kluczowe wątki w literaturze pozytywistycznej, co doskonale ilustruje przykład Stanisława Wokulskiego z „Lalki” Bolesława Prusa. Wokulski to postać skomplikowana: przedsiębiorczy, pełen ambicji, ale też noszący w sobie ogromne pokłady emocji i tęsknot. Jego miłość do Izabeli Łęckiej staje się dominującą siłą napędową jego życia. Dla niej jest gotów na ogromne poświęcenia, zmienia się, by zbliżyć się do jej świata. Jednak jego uczucie pozostaje niespełnione, a miłość, którą darzy Izabelę, nie przynosi mu szczęścia. Wręcz przeciwnie, prowadzi do frustracji i cierpienia, ukazując jak wysoką cenę można zapłacić za miłość, która nie jest odwzajemniona.

Z kolei w „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej miłość między Janem Bohatyrowiczem a Justyną Orzelską pokazuje zupełnie inną ścieżkę do szczęścia. Jest to miłość oparta na prostocie, szczerości i wspólnych wartościach. Mimo przeszkód klasowych i społecznych, ich uczucie triumfuje dzięki wspólnym wysiłkom i prawdziwemu zaangażowaniu. Jan i Justyna stanowią przykład, że szczęście w miłości można osiągnąć, jeśli relacja opiera się na wzajemnym zaufaniu i wspólnych celach.

5. Szczęście i moralność

Postać Zołzikiewicza ze „Szkiców węglem” Henryka Sienkiewicza świadczy o tym, że dążenie do szczęścia drogą niemoralną i oszukańczą jest skazane na niepowodzenie. Zołzikiewicz to manipulant i oszust, który za pomocą podstępu pragnie zdobyć serce Marysi Rzepowej. Jego działania są bezwzględne, pozbawione moralnych skrupułów, a ich celem jest jedynie zaspokojenie własnych pragnień. Jego przypadek pokazuje, że szczęście, osiągnięte drogą niemoralną, jest nietrwałe i pociąga za sobą poważne konsekwencje – zarówno dla samego bohatera, jak i osób w jego otoczeniu.

6. Strata szczęścia

Bohaterowie opowiadania „Kamizelka” Bolesława Prusa to przykład tego, jak szybko można stracić szczęście. Ich życie pełne jest radości i miłości, jednak niespodziewana choroba męża zmienia wszystko. Żona, widząc jego cierpienie i niemożność zdobycia pieniędzy na leczenie, skraca pasek od kamizelki, by dawać mu złudzenie nadziei na wyzdrowienie. W końcu jednak nieuchronna śmierć męża i utrata szczęścia stają się rzeczywistością. To opowiadanie pokazuje kruchość szczęścia i potrzebę cieszenia się chwilą.

7. Szczęście a wolność narodowa

W literaturze pozytywistycznej szczęście często było powiązane z wolnością narodową. W utworach takich jak „Nad Niemnem” i „Gloria victis” Elizy Orzeszkowej, bohaterowie walczący o wolność Polski kierują się nadzieją na osiągnięcie szczęścia poprzez niepodległość. Niestety, klęska powstania styczniowego przynosi niespełnienie tych marzeń. Orzeszkowa ukazuje, że szczęście indywidualne bohaterów jest nierozerwalnie związane ze szczęściem narodu, a ich osobiste poświęcenia i cierpienia wpisują się w szerszy kontekst historyczny i narodowy.

8. Szczęście a używki i przyjemności

Postaci Teofila Różyca z „Nad Niemnem” oraz Starskiego z „Lalki” poszukują szczęścia w sposób powierzchowny i destrukcyjny. Różyc, uciekając w morfinę, próbuje znaleźć chwilowe zapomnienie i ulotne przeżycia, które jednak nie przynoszą mu długotrwałego spełnienia. Z kolei Starski szuka szczęścia w romansach, co również okazuje się iluzoryczne i pozbawione głębszego sensu. Obaj bohaterowie symbolizują iluzoryczne poczucie szczęścia, które nie daje prawdziwego spełnienia.

9. Szczęście a nauka i realizacja pasji

W „Lalce” Bolesława Prusa postaci takie jak Geist, Ochocki czy Szuman znajdują szczęście w realizacji naukowych pasji i projektów. Geist, pochłonięty swoimi badaniami, Ochocki marzy o eksperymentach i wynalazkach, a Szuman poświęca się medycynie. Dla nich szczęście nie leży w relacjach międzyludzkich czy bogactwie, ale w realizacji pasji i dążeniu do postępu naukowego. Mimo że ich działania często spotykają się z porażkami i ograniczeniami, to ich niewyczerpana wiara i zaangażowanie w pracę dają im poczucie wewnętrznego spełnienia.

Zakończenie

Literatura pozytywistyczna pokazuje, że szczęście jest wartością względną i subiektywną. Różnorodność dróg do jego osiągnięcia – od miłości, przez moralność i patriotyzm, po naukę i przyjemności – ukazuje złożoność ludzkich dążeń. Każda z tych ścieżek niesie ze sobą różne koszty i konsekwencje, a ostateczne osiągnięcie szczęścia często jest niepewne i ulotne.

11. Refleksja nad uniwersalnością szczęścia

Czy bohaterowie literatury pozytywistycznej zdołali osiągnąć szczęście? Większość z nich napotykała na drodze wiele przeszkód i wyzwań. Niemniej jednak ich poszukiwania, choć często kończące się porażką, ukazują uniwersalność dążenia do szczęścia jako nieodłącznej części ludzkiej egzystencji. To wytrwałość i wiara w możliwość jego osiągnięcia nadają sens ich działaniom.

12. Zakończenie

Podsumowując, warto pamiętać, że życie bez poszukiwania szczęścia traci sens. Choć jego osiągnięcie może być trudne i niepewne, to właśnie w drodze ku niemu zawarta jest esencja ludzkiego istnienia. Nich każdemu z nas starczy sił i wytrwałości, by nie przestawać szukać własnej, unikalnej drogi do szczęścia. Czy jesteśmy gotowi na to wyzwanie?